معرفت نزد حکیم ترمذی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار فلسفه، دانشگاه امام ‌صادق (ع)

چکیده

حکیم ترمذى (ف. ٢٨٥ق)، به‌مثابۀ یک عالم و اندیشمند آگاه به زمان‌، در فرهنگ حاکم و علوم زمانۀ خود آسیب‌هایى را تشخیص داد و درصدد بود با نظریۀ خاص خود در معرفت‌، راهى براى رهایى ارائه کند‌. ترمذى این مسیر را، هم در جهت سلبى و نقد عالمان و علوم زمانه و هم در جهت ایجابى و مطرح کردن الگوى مطلوب و تمام‌عیار از معرفت، به‌جد پى گرفت و پنج اثر را در موضوع علم و معرفت تألیف کرد‌. ترمذى در مقام نقد دعاوى معرفت‌، به بررسى آسیب‌شناختى عالمان و علوم زمانۀ خود پرداخت‌. او این مهم را با ارزیابى انگیزه و غایات عالمان‌، و روش، موضوع و نقش فرهنگى- اجتماعى علوم سامان داد‌. او در نقادى بى‌محابایش، هیچ‌یک از اهل حدیث‌، قرّاء‌، زهّاد‌، صوفیه‌، فقیهان و اهل کلام را از نقد بى‌نصیب نگذاشت‌. تقسیم علوم به فاسد و مقابل آن، و ظاهر و باطن، همچنین، تقسیم موضوعى علم به حق‌، عدل و صدق، از مبانى نقد اوست‌. اما الگوى مطلوب او از معرفت و دین‌، معطوف به علم باطنى است که البته، در حجاب و حصارِ ظاهر است‌. این باطن عبارت است از ایمان حقانى و حکمتى که از طریق پرورش خصایل و شرایط روحى و معنوى مساعد، و تألیف میان زهد و تقوا و بندگى حاصل مى‌شود و ثمرات خود را در حیات طیبۀ فردى و اجتماعى آشکار می‌کند‌. این علمِ الگو و الگوى علم را «حکمت علیا» و «صدق» مى‌نامد که خود مسبوق به «حق» و «عدل» است‌.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Hakim Tirmizi's View on Knowledge

نویسنده [English]

  • Hosein Hooshangi
Associated Professor of Philosophy, Imam Sadiq University
چکیده [English]

Termizi as a religious scholar and thinker who was largely aware of his milieu and era, showed a critical approach to scholars and sciences of his time. This negative approach accompanied a positive one introducing through which his conception of ideal cultural pattern of cognition. He compiled five works in this realm. 
Termizi as a critic of sciences of his era criticized the goal and motives of scholars and the cultural and social function of that sciences and scholars and their methods and subjects. His critique includes traditionists, ascetics, mystics, jurists and theologians.
Thus he paved ground to lay down the ideal schema of science and religion. Considering the inward knowledge vis a vis outward one , he put emphasis upon esoteric aspect of knowledge calling it exalted wisdom and rightly faith. This transcendent goal can be reached by some spiritual conditions and characteristics accompanied by piety and asceticism. The fruits of these expresses themselves in personal and social life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cognition
  • Termizi
  • Esoteric Knowledge
  • Exoteric Knowledge