مبانی نظریۀ تفسیری حکیم ترمذی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار الهیات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان

چکیده

از پیش‌گامان عرفان نظری در جهان اسلام، حکیم ترمذی است؛ محدث، فقیه، و مفسر ایرانی سدۀ سوم قمری/ نهم میلادی که در میان عامۀ مسلمانان از یک سو، با اثر مشهور حدیثی‌اش، نوادر الاصول، و از سوی دیگر، همچون یک صوفی و حکیم شناخته می‌شود. با تکیه بر آثار پرشمار باقی‌مانده از وی، می‌توان دریافت که خواسته است شیوه‌های سلوک معنوی رایج در ایران باستان و تمدن‌های همسایه را با تکیه بر منابع اسلامی، نظریه‌مند و بومی‌سازی کند. در این میان، یکی از ویژگی‌های بارز نظریه‌پردازی‌های عرفانی وی، استناد فراوان به قرآنکریم است؛ چنان‌که می‌توان گفت میزان تکیه‌اش بر قرآن،کم‌وبیش با میزان توجهش به روایات برابری می‌کند. ظاهراً اثر وی در تفسیر قرآن برجای نمانده است؛ با این حال، آثار مختلفش متضمن بحث‌های گستردۀ تفسیری است. مبانی نظریۀ تفسیری حکیم ترمذی، نگرش‌های قرآنشناختی، روشی که وی برای تفسیر قرآنپی گرفته است، نوآوری‌های روش‌شناختی و تفسیری، و تحلیل‌های زبان‌شناسانۀ او از مفردات قرآن در آثار برجای‌مانده‌اش، تاکنون کمتر کاویده شده‌اند. این مطالعه گامی نخست به‌منظور بازشناسی نظریۀ تفسیری حکیم ترمذی است و در آن، رویکرد کلی وی به تفسیر قرآن کریم و بایسته‌ها و روش‌های آن کاویده خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Foundations of Hakim Tirmizi's Exegetical Thought

نویسنده [English]

  • Hamed Khani (Farhang Mehrvash)
Associated Professor of Theology, Islamic Azad University Gorgan
چکیده [English]

Hakim Tirmizi- Hadith Scholar, Jurist, and Qur'an commentator in the 3rd century A.H (9th century AD)- is one of pioneers of theoretical mysticism ('Irfan) in the Islamic World. He is celebrated among the majority Sunni Muslims by his famous work on Hadith called Nawādir al-Usūl, while he is famous among Muslim scholars as a prominent mystic and theosophist. It could be understood by studying his diverse books and essays that he had tried to localize and theorize the ancient Iranian and non-Iranian spiritual methods of conduct on the basis of Islamic sources of morality (i.e. Quran and Hadith). Although most of Islamic scholars incline to rely on the Hadith as their main reference for their moral and theological doctrines, he treats the Quran as an important source of moral conduct and refers to it as a source of his doctrines approximately equal to his references to Hadiths. Apparently his glossary on Quran has not been remained. However we can find his commentary notes everywhere in his works. His hermeneutical thought, his noteworthy recommendations for some problematic verses, his innovative methods of interpretation, and his semi-linguistic analysis of some Quranic words has been seldom reviewed. This study aims to be the first step in the field.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hermeneutics
  • Religious Symbolism
  • History of Islamic Tafsir
  • History of Islamic Science
  • Theosophy (Hikma)
  • Magic
  • the Evolution of Religious Thought