نشانه‌هایی از سبک هندی در شعر حافظ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای فیلولوژی، استاد دانشگاه ملی تاجیکستان

چکیده

جوهر و مایۀ اصلی سبکی را که به «سبک هندی» معروف شده است، تجرید تشکیل می‌دهد که درحقیقت به‌کار گرفتن تخیل شاعرانه در بیان مطلب است. در روند تحول شعر فارسی، هرقدر شعر برای بیان معانی باریک و مکنونات قلبی به‌کار گرفته شده، به همان اندازه نشانه‌های سبک بیان تجریدی، یعنی سبک هندی، در آن بیشتر شده است. همین نوع اشارات آراسته به تجرید و تشخیص در اشعار حافظ شیرازی فراوان است. در مقالۀ حاضر این ویژگی در اشعار حافظ با ذکر نمونه‌هایی بررسی و با اشعار بیدل مقایسه شده است. نگارنده در بیان اینکه چرا باوجود پیشرو بودن حافظ در به‌کارگیری این ویژگی‌، این سبک به بیدل نسبت داده شده، تکرار این ویژگی و استفادۀ فراوان از آن را در اشعار بیدل دلیل این امر دانسته است؛ البته درعین ‌حال برای حافظ از این نظر که سرگرم عباره‌آرایی نبوده و بی‌تکلف و تصنع این ویژگی را به‌کار گرفته، در مقایسه با بیدل امتیاز قائل شده است. در پایان، نگارنده نتیجه گرفته که سبک هندی یا سبک بیدلی حاصل استفادۀ آگاهانه از امکانات ویژۀ زبان فارسی تاجیکی، به‌ویژه تشخیص اسم‌های معنی و تجرید اسم‌های مادی است که حاصل از طبیعت و سرشت زبان فارسی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Нишонањое аз сабки њиндї дар шеъри Њофиз

نویسنده [English]

  • Рустам Вањњобниё
چکیده [English]

Љавњар ва мояи асли сабкеро, ки ба «сабки њиндї»  маъруф шудааст, таљрид ташкил медињад, ки дар њаќиќат ба кор гирифтани тахайюли шоирона дар баёни матлаб аст. Дар раванди тањаввули шеъри форсї њар ќадар шеър барои баёни маонии борик ва макнуноти ќалбї ба кор гирифта шуда, ба њамон андоза нишонањои сабки баёни таљридї, яъне сабки њиндї, дар он бештар шудааст. Њамин навъ ишороти ороста ба таљрид ва ташхис дар ашъори Њофизи Шерозї фаровон аст. Дар маќолаи њозир ин вижагї дар ашъори Њофиз бо зикри намунањое баррасї ва бо ашъори Бедил муќоиса шудааст. Нигоранда дар баёни ин ки чаро бовуљуди пешрав будан Њофиз дар бакоргирии ин вижагї, ин сабк ба Бедил нисбат дода шуда, такрори ин вижагї ва истифодаи фаровон аз онро дар ашъори Бедил далели ин амр донистааст. Албатта дир айни њол барои Њофиз аз ин назар, ки саргарми ибораорої набуда ва бе такаллуфу тасаннуъ ин вижагиро ба кор гирифта, дар муќоиса бо Бедил имтиёз ќоил шудааст. Дар поён нигоранда натиља гирифта, ки сабки њиндї ё сабки бедилї њосили истифодаи огоњона аз имконоти вижаи забони форсии тољикї, бавижа ташхиси исмњои маънї ва таљриди исмњои моддист, ки њосил аз табиат ва сиришти забони форсї аст.

کلیدواژه‌ها [English]

  • сабки њиндї
  • таљрид
  • Њофиз
  • Бедил