واژة «نَفَس» در کارگاه ایجادی بیدل دهلوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار علم‏های فیلولوژی (زبان و ادبیات)، دانشگاه دولتی خجند

چکیده

مسلماً در میان اشعار میرزا عبدالقادر بیدل، به تعبیر دانشمند بیدل‌شناس، دکتر عبدالغنی، «واژگان نازپرورد» کم نیستند که این سخنور ممتاز از آن‌ها در کارگاه معنی‌آفرینی های خویش ماهرانه و شاعرانه استفاده کرده و ملقب به «ابوالمعانی» شده است. نفوذ واژة «آیینه» و ترکیب و تعبیرهایی که شاعر به‌کمک آن ساخته، باعث شده است ابوالمعانی را «شاعر آینه‌ها» (شفیعی کدکنی) توصیف کنند. همین‌گونه، واژگان دیگری همچون «حیرت»، «وحدت»، «کثرت»، «موج» و امثال این‌ها نیز در شمار کلمات دوست‌داشتنی شاعر قرار گرفته‌اند که در کارگاه معنی‌آفرینی‌های او، در خلق تازگی‌های فراوان معنوی و هنری خدمت کرده‌اند. کلمة «نفس» نیز در شمار همین‌گونه «واژگان نازپروردۀ» بیدل قرار دارد که سبب نفوذ معنی‌آفرینی در دیوان شاعر شده است. در این مقاله کوشش شده است معنی‌سازی‌های شاعرانه و ترکیب‌های شاعرانۀ ساخته‌شده براساس واژة «نفس» در دیوان بیدل بررسی شود. ضمنِ تحقیق در تعبیرآفرینی شعرای قبل از بیدل برپایة مطالعة فرهنگ‌نامه‌های شعری، فرهنگ‌هایی که به تفسیر اشعار شعرای معیّن اختصاص یافته است و دیوان شاعران، مقرر شد که اگر تا زمان شاعر در بیشتر فرهنگ‌نامه‌های شعری و کلی، براساس این واژه نزدیک به بیست ترکیب شاعرانه ساخته ‌شده باشد، میرزا بیدل موفق شده است با استفاده از واژة «نفس»، در اشعار خود افزون‌بر صد ترکیب را به‌کار بگیرد که بیشتر آن‌ها محصول اندیشه و تفکر شاعرانة خود او هستند. افزون‌بر این، واژة مذکور به‌دلیل استفاده در ترکیب کلمات مرکب و تعبیرهای نو، براساس اندیشه‌های شاعر، معنی‌های نوِ عرفانی و فلسفی و رمزی کسب کرده است که تحقیق و تحلیل آن‌ها و بر این اساس، بازتاب هنر شاعری بیدل در خلق معنی‌های نو، شگردهای شعری، و ترکیب و تعبیرهای جدید که موجب غنای زبان فارسی شده‌اند، مطالب محوری مقاله را به‌وجود آورده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Word ''Nafas'' (Breath) in Bidel Dehlavi's Works

نویسنده [English]

  • Nour Ali Nourov
Associate Professor of Philology (Language and Literature), State University of Khujand
چکیده [English]

Certainly, among Mirza Abdolqader Bidel's Poems, according to the Bidel scholar, Dr. Abdolqani, there are a lot of ''pampered Words'' which Bidel has used in his skilful meaning makings and poems so that he was entitled as Abolmaani (Father of Meanings).Infiltration of the word ''Ayyineh'' (Mirror) and the compoumd words and interpretations the poet made with them has led Aboulmaani to be entitled as ''Mirror Poet'' (Shafe'ee Kadkani). Likewise, other words such as '' Heirat'' (wonder), '' Wahdat'' (unity), '' Kesrat'' (plurality), ''Mouwj'' (wave) and other similar words have attracted the poet so that in his meaning making, creating numerous spiritual and artistic innovations have been served a purpose. The word ''Nafas'') Breath), too is among the pampered words of Bidel which has infiltrated meaning making in the poet's Divan. In this study, it was tried to investigate the poetic meaning makings and poetic compounds of the word "Nafas" in Bidel’s Divan.  Investigating the interpretive use of the poets succeeding Mirza Bidel based on encyclopaedias of poems and  other encyclopaedias which belong to  interpretation of certain  poets, and poets’ Divans, it was pointed out that  if prior to the poet there had been twenty poetic compounds of the word ''Nafas'' in different encyclopaedias of poems and general encyclopaedias, Mirza Bidel  was successful in composing more than a hundred  poetic compound words in his poems by using that words which were the results of his on creative and critical  poetic thinking of the poet. Moreover, because the word was used in the composition of compound words and new interpretations, based on  the poet's ideas, it has achieved new mystical, philosophical and esoteric meanings and accordingly they are the reflections of poetic art of Bidel in creating new meanings and poetic techniques, new composition and interpretations that have enriched the Persian language making the foundations of the current study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mirza Bidel
  • sonnet
  • Meaning Making
  • Nafas (Breath)
  • Compounding