کلمه‌سازی آمیخته در نظم میرزا‌ بیدل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار فیلولوژی (زبان و ادبیات)، دانشگاه دولتی خجند

چکیده

کلمه‌سازی از راه‌های اساسی غنای ترکیب لغوی زبان است. آنچه کلمه‌های نو را سازمان می‌دهد، نه‌فقط به‌هم‌وصل‌شوی اساس‌ها، بلکه به اساس‌های کلمه‌ساز وصل شدنِ وندهاست. به اعتراف اهل تحقیق، سازمان‌یابی واژه‌های زبان تاجیکی از طریق افیکس‌ها، تاریخی بسیار قدیم دارد. یکی از پسوندهایی که در تشکل کلمه‌های نو سهم نظررس دارد، «-ای» است. این پسوند به گروه آمامارفیمه‌ها منسوب است و در تشکل اسم (نیکی، دشمنی، خوبی و...)، صفت (مادری، سنجشی و...) و همچنین واژه‌های ساخته و آمیخته سهم می‌گیرد. خدمت دیگر پسوند مذکور در تشکل کلمه‌های آمیخته است. محققان از نیمۀ دوم سدۀ بیستم، اصول آمیختة کلمه‌سازی را آموزش داده و دایر به کلمه‌سازی آمیخته، پژوهشگران زیادی ابرازنظر کرده‌اند. مؤلف این مقاله کوشیده است به‌قدر امکان عقاید محققان را درمورد کلمه‌سازی آمیخته بررسی، و درزمینة مواد نظم میرزا بیدل ثابت کند که کلمه‌سازی مذکور در تاریخ زبان تاجیکی و زبان ادبی امروز یکی از راه‌های غنای زبان ادبی به‌شمار می‌رود. در تشکل کلمه‌های نوع مذکور، سهم پسوندهای «-ای» و«-ا» به‌طور ویژه بررسی شده است. قالب‌های کلمة آمیخته نیز گوناگون بوده و درزمینۀ مواد نظم میرزا بیدل بررسی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mixed word Formations in Mirza Bidel Verses

نویسنده [English]

  • Moussa Alamjanov
Associate Professor of Philology (Language and Literature) State University of Khujand
چکیده [English]

Word formation is one of the basic means for richness of lexical composition of a language. What organize the new words are not only the root connectors but also connection of affixes to roots. According to scholars, the organization of words in Tajik language through affixes has a long history. One of the suffixes which has a major role in word formation is (iای). This suffix is attributed to the group of omomorphema and plays a role in noun formation (Niki, (wellness), Doshmani, (enmity), khoubi (goodness)), adjective formation (Madari (motherhood), Sanjeshi (Measurement)) and word formation and combination of words. Another role of the mentioned suffix is the compounding of the words. Scholars from the second half of the 20th century have taught the words compounding principle and many researchers have expressed their ideas on word compounding. The author of this study has tried  as far as possible to discuss the scholars' ideas on compounding principle  of  word formation and about the Bidel's verses  demonstrate that the  above mentioned word formation is one of the methods of enriching the literary language of old and current  Tajik language. In particular, in word formation, the role of (iای ) and (a ا ) suffixes have been investigated. The models of mixed word formation were different, and they were investigated in Bidel's verses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bidel
  • Word Formation
  • suffixes
  • mixed method
  • Mixed Word Formation Models