هنر سخنوری بیدل دهلوی در یک غزل ماده‌تاریخ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار فیلولوژی (زبان و ادبیات)، دانشکدة ادبیات تاجیک، دانشگاه دولتی قرغان‌تپه

چکیده

صرف‌نظر از آنکه جامعۀ جهانی ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل (1644-1721م.) را در گسترة ادبیات فارسی- تاجیکی، با آن ابتکاراتی که دارد، به‌حیث سخنوری بزرگ، محبوب و کم‌نظیر پذیرفته‌ است، گزافه نخواهد بود که از نظر تحقیق و پژوهش همه‌جانبة مختصات آثارش، او را یکی از کم‌شناخته‌ترین ادیبان قلمداد کنیم. ازجملۀ مسئله‌های نسبتاً کم‌‌تحقیق‌شدة ایجادیات بیدل که در این مختصر نگارنده به آن توجه نشان داده، استفاده از صنعت ماده‌تاریخ از طریق حساب جمل و ابجد در اشعار ابوالمعانی، به‌ویژه در غزلیات اوست. پس از گزارش مسئله، تعیین معنی لغوی و اصطلاحی مفهوم مورد نظر، تأکید بر هنر شاعری بیدل دهلوی در گفتن «ماده‌تاریخ» به‌حکم مشت نمونة خروار، و ذکر نمونه‌ای از ابتکارات بیدل در یک غزل او که هر مصرع آن، از مطلع تا مقطع، سنة (تاریخ) دقیقی را آیینه‌داری می‌کند، پیشاروی اهل ذوق قرار داده می‌شود. غزل مذکور با این بیت آغاز می‌شود: 





فریاد، کآن جمال کرم در جهان نماند


 


طاووس جلوه‌ریز در این آشیان نماند





     

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Artistic Oratory of Bidel Dehlavi in a Chronogram Sonnet

نویسنده [English]

  • Rostam Toghaymoradov
چکیده [English]

In spite of the fact that the international community has considered Abolmaani Mirza Abdolqadr Bidel (1644-1721) with his initiatives a great, popular and rare orator in Persian-Tajik literature, it is not exaggeration to say that in terms of comprehensive research of his works characteristics, he can be considered as a little known literary man.  One of the relatively little studied of Bidel’s works  which was investigated in this study is the use of chronogram figures of speech through the account of  Jamal and Abjad  letters in Abolmany poems , especially in his sonnets. After stating the problem and determining the literal and technical meaning of the term, emphasis will be put on the poetry art of Biddle Dehlavī's "chronogram'' based on a handful from the whole sack and mentioning an example of Bidel's initiations in a sonnet in which in each verse of the poem from opening lines to end, and therefore, the exact date will be provided to interested readers.
The mentioned sonnets start with this verse: Faryâd, kân jahân-e karam dar jahân namând/ Tâvus-e jelveriz darin âshiyan namând

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bidel
  • literature
  • Poetic Art
  • sonnet
  • Chronogram
  • Abjad Account