Ин маќола бо њадафи табйини љараёни равшангароии тољик ба нигориш даромадааст. Дар авохири садаи нуздањум ва авоили садаи бистуми мелодї муборизаи миллї-озодихоњии мардуми тољик ба марњалае нав расид ва дар тафаккури мардум дигаргунињои инќилобї ба вуљуд омад. Ин масъала ба навбаи худ сабаб шуд, ки равшанфкрон ба тарзи зиндагонии фарангиён бо чашми ибрат бингаранд. Яке аз ин равшанфикрон, ки ба њиммати ў адабиёти равшангароии тољик арзи вуљуд кард, Ањмад махдуми Дониш аст. Вай бо мушоњидаи пешрафти Ѓарб, бавижа Русия, дар шароите, ки дар Бухоро сатњи таълиму тадрис башиддат поин омада буд, ба ин натиља расид, ки кишвар ба ислоњоти љиддї ниёз дорад. Масоили гуногуни љањони пешрафтаи муосир ва аќибмондагии теъдоде аз мамолики Шарќ, бавижа аморати Бухоро дар осори Абдуррауфи Фитрат низ мавриди бањсу мунозираи даќиќ ќарор гирифтааст. Фитрат дар осори худ зарурати ислоњоти иљтимоию иќтисодї ва фарњангии кишварро матрањ кард. Ў дар ду асар «Мунозира» ва «Баёноти сайёњи њиндї» ањволи иљтимої ва иќтисодии иморати Бухорои оѓози садаи бистуми мелодиро ба раштаи тањќиќ кашидааст. Осори насрии воќеъгароёнаи Фитрат заминае муносиб барои омодасозии афкори хонандагон барои мутолиаи матбуот фароњам кард ва бад-ин тартиб дар соли 1912 нахустин рўзномаи тољикї бо унвони «Бухорои шариф» мунташир шуд, ки равзанае аз илму маърифат ба рўйи мардуми Бухоро боз мекард. Баъд аз он низ сардабири рўзнома Мирзољалол Юсуфзода барои нахустин бор мавзўъи таъсиси «Љамъияти нашри маориф»-ро бар асоси оиннома матрањ кард. Њарчанд бо вуљуди талошњои зиёде, ки дар ибтидои ќарни бистуми мелодї барои ислоњи љомеа анљом шуд, љараёни маорифпарварї ва равшангарої ба комёбии бузурге ноил нашуд, дар андешаву афкори мардум инќилобе бузург ба вуљуд омад.