Дар оѓози ќарни бистум дар мантиќаи Осиёи Марказї ва бавижа дар шањрњои бузург, он аз љумла Самарќанд, Бухоро, Тошканд, Хўќанд, Хуљанд ва... љунбиши фарњангї ва иљтимоии љадидия арзи њастї кард, ки дар тарвиљи худшиноси миллї, рушди њисси ватандўстї, ташкили мактабу маориф, бедории фикрї, тарѓиби омўзиши илму фарњанг, талќини ормонњои инсонпарварї ва афкори демократї дар кишвар наќши муайян дошт. Дар ин маќола зимни муаррифии ходимон ва љонибдорони ин љунбиш муњимтарин мактабњои шаклгирифта бар асоси усули нав табйин ва баррасї шудааст. Љадидия ба афкори ањли илму адаби Хуљанд таъсири амиќ расонд ва бисёре аз адибон ва маорифпарварон, аз љумла Тошхоља Асирї ва Мирзоабдуллоњи Файёз љонибдории худро аз ин љунбиши фарњангї баён карданд ва ба таблиѓи он дар эљодиёти худ пардохтанд. Бад-ин тартиб љадидон (маорифпарварон)-и Хуљанд дар роњи савод ва маърифати мардум ва тарѓиби љомеаи нав дар ибтидои садаи бистум наќши муњим ифо карданд ва корномаи онњо барои насли имрўз намунаи ибрат аст.