جغرافیای تاریخی سمرقند (عهد سامانیان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار

چکیده

سمرقند ازلحاظ جغرافی در جنوب سغد قرار داشته است. این شهر که همواره مرکز آباد این اقلیم به‌شمار می‌رفته، تدریجاً به ترقی و تعالی رسیده و باعث پیدایش اصطلاح «سغد سمرقند» شده است. در ابتدای عصرهای میانه، مقام این شهر ازلحاظ سیاسی و اقتصادی خیلی بالا رفت. تاریخ بیانگر آن است که سمرقند نیز همچون دیگر شهر‌های نیمه‌مستقل، مورد حملة عرب‌ها واقع شد و طبری از داستان چگونگی ضبط شهر و تدبیراندیشی‌های قتیبه بابت نگه داشتن سمرقند حکایت می‌کند. در آغاز سدۀ نهم میلادی، سمرقند مدتی از رونق و شکوفایی دیرینه افتاد. جغرافی‌دانان سدۀ دهم نوشته‌اند که سمرقند در محلی بلند در شرق بخارا واقع شده ‌است و آن را سبزترین شهر ماوراءالنهر نامیده‌اند. مردم سمرقند در آستانة هجوم عرب‌ها به دین‌های زردشتی، بودایی، زروانی و مسیحیت اعتقاد داشتند؛ اما یک قرن بعد از آن، اسلام دین اکثر اهالی شد. همچنین، این شهر پایتخت نخستین خاندان سامانی بوده و تا روزگار امیراسماعیل سامانی این جایگاه را حفظ کرده است. در این مقاله وضعیت و جایگاه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی سمرقند در عصر سامانیان بررسی شده و از دوره‌های پیشرفت یا افول و نزول آن در طول تاریخ شرح مختصری آمده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Љуѓрофиёи таърихии Самарќанд (Ањди Сомониён)

نویسنده [English]

  • Маъруф Исоматов Сайфуллоњи Муллољон
چکیده [English]

Самарќанд аз лињози љуѓрофиё дар љануби Суѓд ќарор доштааст. Ин шањр, ки њамвора маркази ободи ин иќлим ба шумор мерафта, тадриљан ба тараќќию таолї расида ва боиси пайдоиши истилоњи «Суѓди Самарќанд»  шудааст. Дар ибтидои асрњои миёна маќоми ин шањр аз лињози сиёсї ва иќтисодї хеле боло рафт. Таърих баёнгари он аст, ки Самарќанд низ њамчун дигар шањрњои нимамустаќил мавриди њамлаи арабњо воќеъ шуд ва Табарї аз достони чигунагии забти шањр ва тадбирандешињои Ќутайба бобати нигањ доштани Самарќанд њикоят мекунад. Дар оѓози садаи нуњуми мелодї Самарќанд муддате аз равнаќу шукуфоии дерина афтод. Љуѓрофиёдонони садаи дањум навиштаанд, ки Самарќанд дар мањалле баланд дар шарќи Бухоро воќеъ шудааст ва онро сабзтарин шањри Мовароуннањр номидаанд. Мардуми Самарќанд дар остонаи њуљуми арабњо ба динњои зардуштї, будої, зарвонї ва масењият эътиќод доштанд; Аммо як ќарн баъд аз он ислом дини аксари ањолї шуд. Њамчунин ин шањр пойтахти нахустин хонадони сомонї буда ва то рўзгори амир Исмоили Сомонӣ ин љойгоњро њифз кардааст. Дар ин маќола вазъият ва љойгоњи сиёсї, иќтисодї ва иљтимоии Самарќанд дар асри Сомониён баррасї шудаву аз даврањои пешрафт ё уфулу нузули он дар тўли таърих шарњи мухтасаре омадааст.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Самарќанд
  • љуѓрофиёи таърихї
  • асри сомонї