پژوهش در جغرافیای تاریخی خجند در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار

چکیده

خجند یکی از شهرهای کهن و سابقه‌دار ماوراءالنهر است که پژوهش دربارۀ مسائل جغرافیایی تاریخی آن همواره مورد توجه پژوهشگران ایرانی بوده است. در این مقاله برخی از پژوهش‌های انجام‌شده در ایران دربارة جغرافیای تاریخی این منطقه معرفی و نقد شده است. لغت‌نامۀ دهخدا نخستین منبعی است که مقاله‌ای جداگانه را به معرفی خجند اختصاص داده است. هرچند اساس منبع‌شناسی تاریخ خجند در لغت‌نامه بسیار مختصر است، قابلیت اطلاع‌رسانی آن دربارة تاریخ و مسائل جغرافیایی این منطقه در مقایسه با آثار مشابه بیشتر است. مقالۀ «خجند و خوقند» تألیف محمد قزوینی که با هدف اصلاح اشتباه آقای صدرهاشمی در تعیین جایگاه جغرافیایی خجند به نگارش درآمده، از دیگر آثار مهم تألیفی دربارۀ خجند است. نوشته‌های محمدجواد مشکور دربارۀ خجند و ولایات هم‌جوار آن که درواقع بخش کوچکی از کتاب جغرافیای تاریخی ایران باستان است، یکی از مهم‌ترین تحقیقات در این زمینه است. نگارنده در این مقاله پس از بررسی آثار مذکور به این نتیجه رسیده است که باوجود عدم‌ اطلاع محققان ایرانی از دستاوردهای علمی دانشمندان شوروی و مختصر بودن تحقیقات و تألیفات آن‌ها در زمینۀ تاریخ و جغرافیای تاریخی ماوراء‌النهر و خجند، آشنایی دانشمندان تاجیک با دستاوردهای علمی محققان ایرانی خالی از فایده نخواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Пажўњиш дар љуѓрофиёи таърихии Хуљанд дар Эрон

نویسنده [English]

  • Луќмон Бойматов
چکیده [English]

Хуљанд яке аз шањрњои куњан ва собиќадори Мовароуннањр аст, ки пажўњиш дар бораи масоили љуѓрофиёи таърихии он њамвора мавриди таваљљуњи пажўњишгарони эронї будааст. Дар ин маќола бархе аз пажўњишњои анљомшуда дар Эрон дар бораи љуѓрофиёи таърихии ин минтаќа муаррифї ва наќд шудааст. «Луѓатномаи Дењхудо» нахустин манбаест, ки маќолае људогонаро ба муаррифии Хуљанд ихтисос додааст. Њарчанд асоси манбаъшиносии таърихи Хуљанд дар “Луѓатнома” бисёр мухтасар аст, ќобилияти иттилоърсони он дар бораи таърих ва масоили љуѓрофиёии ин минтаќа дар муќоиса бо осори мушобењ бештар аст. Маќолаи «Хуљанд ва Хўќанд»  таълифи Муњаммади Ќазвинї, ки бо њадафи ислоњи иштибоњи оќои Садри Њошимї дар таъйини љойгоњи љуѓрофиёии Хуљанд ба нигориш даромада, аз дигар осори муњимми таълифї дар бораи Хуљанд аст. Навиштањои Муњаммадљаводи Машкур дар бораи Хуљанд ва вилоёти  њамљвори он, ки дар воќеъ бахши кўчаке аз китоби «Љуѓрофиёи таърихии Эрони бостон» аст, яке аз муњимтарин тањќиќот дар ин замина аст. Нигоранда дар ин маќола пас аз баррасии осори мазкур ба ин натиља расидааст, ки бо вуљуди адами иттилоъ муњаќќиќони эронї аз дастовардњои илми донишмандони Шўравї ва мухтасар будани тањќиќот ва таълифоти онњо дар заминаи таърих ва љуѓрофиёи таърихии Мовароуннањр ва Хуљанд, ошноии донишмандони тољик бо дастовардњои илмии муњаќќиќони эронї холї аз фоида нахоњад буд.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Хуљанд
  • љуѓрофиёи таърихї
  • муњаќќиќони эронї