Сарзамин Хатлон аз муњимтарин манотиќи Тољикистон ва зодгоњи зуњури мактаб ва нењзатњои илмї ва адабї дар тайи ќарнњои гузашта аст. Аз шахсиятњои муњимми фарњангї ва адабии ин диёр метавон ба Мир Саййидалии Њамадонї ишора кард. Тибќи маълумоти манобеъи таърихї Мир Саййидалии Њамадонї дар нимаи аввали ќарни чањордањуми мелодї аз Њамадон ба Хатлон омад ва ба таблиѓи ислом ва таълифи осори гуногун машѓул шуд ва пайравони зиёде пайдо кард. Вай дар тўли њаёти хеш чандин бор ба Кашмири Њинд мусофират кард ва миёни салотин ва бузургони ин диёр нуфузи мазњабии зиёде ба даст овард. Робитаи ќавии миёни адибони Њинд ва Хатлон ба ѓайр аз давраи Саййидалии Њамадонӣ дар дигар даврони таърихї низ идома ёфт. Намунае аз он сафари Њаётљон машњур ба Боќии Кўлобї, аз шоирони ќарни шонздањуми мелодии тољик ба Њинд аст, ки иртиботи адабии Њинд ва Хатлонро таќвият бахшид. Дар љамъбандии равобити адабии Хатлон ва Њинд метавон ба ин натиља расид, ки пайванди адабии ин ду минтаќа собиќаи ќадими таърихї дорад ва барои густариш ва ривољи он маќоми Саййидалии Њамадонї хеле бузург аст. Таќвияти ин равобит дар заминаи иродат ва ихлос ба шахсиятњои маънавї љињати дигари ривољи муносибатњо ба сўи Њинд њаракат кардани ањли адаби Хатлонро низ дар пай овард, ки њосили он густариши пайванди адабї њар ду минтаќа буд.