سنت «دعوت بقا» در بدخشان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار

چکیده

یکی از سنت‌های مردمی رایج در بدخشان «دعوت بقا»ست که به نام‌هایی چون «زنده دعوت»، «دعوت صفا»، «دعوت به‌سوی ابدیت» و... نیز معروف است. «سنت بقا» مراسمی است که با هدف «فناء فی‌ الله» برگزار می‌شود و کسی که این مجلس برای او برپا می‌شود، باید زندگی آیندۀ خود را در پرهیزگاری بگذراند. هدف این مقاله معرفی این سنت براساس دست‌نویس‌های قدیمی جمع‌آوری‌شده از میان اهالی بدخشان است. براساس معلومات رساله‌ای قدیمی متعلق به حسام‌الدین سام‌الدین‌اف، این سنت به ناصرخسرو نسبت داده شده است. بنابر آنچه در این رساله آمده است، معلوم می‌شود که «دعوت بقا» چراغ‌نامۀ مخصوص داشته است. نسخۀ دیگر نه‌چندان کامل «چراغ‌نامه» در اختیار سیدمعراج عالم‌شاه است. دیگر نسخه‌های معمولاً ناقص «دعوت بقا» فاقد «بیت میدان»- ابیات پندآمیز منسوب به ناصرخسرو در «چراغ‌نامه»- هستند. هرچند «دعوت بقا» از سال‌های ۲۰-۳۰ عصر بیست تدریجاً روی به تنزل آورده، چراغ و چراغ‌نامۀ منسوب به ناصرخسرو تاکنون هم یکی از قدیمی‌ترین سنت‌های مذهبی منطقۀ بدخشان به‌شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Суннати «даъвати бақо» дар Бадахшон

نویسنده [English]

  • Элбон Ҳоҷибеков
چکیده [English]

Яке аз суннатњои мардумии роиљ дар Бадахшон «даъвати баќо»-ст, ки ба номњое чун «зинда даъват», «даъвати сафо», «даъват ба сўи абдият» ва... низ маъруф аст. «Суннати баќо» маросимест, ки бо њадафи «фано филлоњ» баргузор мешавад ва касе, ки ин маљлис барои ў барпо мешавад, бояд зиндагии ояндаи худро дар парњезгорї бигзаронад. Њадафи ин маќола муаррифии ин суннат бар асоси дастнависњои ќадими љамъоваришуда аз миёни ањолии Бадахшон аст. Бар асоси маълумоти рисолаи ќадими мутааллиќ ба Њисомуддин Сомуддинов ин суннат ба Носири Хусрав нисбат дода шудааст. Бино бар ончи дар ин рисола омадааст, маълум мешавад, ки «даъвати баќо» чароѓномаи махсус доштааст. Нусхаи дигари начандон комили «Чароѓнома» дар ихтиёри Саидмеърољи Оламшоњ аст. Дигар нусхањои маъмулан ноќиси «даъвати баќо» фоќиди «байти майдон» - абёти пандомези мансуб ба Носири Хусрав дар «Чароѓнома»  њастанд. Њарчанд «даъвати баќо» аз солњои 20-30 ќарни бист тадриљан рўй ба таназзул оварда, чароѓ ва чароѓномаи мансуб ба Носири Хусрав то кунун њам яке аз ќадимитарин суннатњои мазњаби мантиќаи Бадахшон ба шумор меравад.

کلیدواژه‌ها [English]

  • суннатњои мардумї
  • даъвати баќо
  • Носири Хусрав
  • Бадахшон
  • рўзгор ва ашъори Мулло Лочин