тањлил ва тањќиќи матншиносии мутуни адабии ањди сомониён аз аввалин вазифањои суханшиносони тољик аст. ин маќола низ бо њадафи наќд ва баррасии "китоби адабиёти давраи сомониён дар фарњангњои форсї" ба нигориш даромадааст. ба гуфтаи муаллифи ин китоб–саидумрон саидов дар наќду тасњењи мутуни адабии ќарни нуњум то дањуми мелодї фарњангњои тафсирї, бахусус луѓатномањои ќадимї маќоми шоиста доранд; аз њимин рў китоби мазкур дар ду боб ба ташрењи ин мавзўъ мепардозад: боби аввали асар шомили бозгўии арзиши луѓатшиносї ва адабии фарњангњои давраи аввал буда, ки «маълумоти умумии луѓатшиносї ва адабї дар бораи фарњангњои давраи аввал» ном гирифтааст; боби дувуми асар «фарњанги тафсирї ва тасњењи мутуни адабии асри 10» номгузорї шудааст, ки аз ду ќисмат– «матншиносии васоили тасњењи мутуни адабї» ва «тасњењи назми асри 10» ташкил шуда ва љавњари асосии тањќиќотро шомил мешавад. муаллифи китоб муътаќид аст тањрифот ва тасњењот дар мутуни адабї дар натиљаи адами дарки дурусти маонии вожа ва алфоз ва нодуруст хондани онон ба вуќўъ мепайвандад ва њамин адами дарки дуруст мўљиби табдили як вожа ба вожањои дигар мешавад. дар поён муаллиф саидумрон саидов натиља мегирад, ки дар роњи муайян кардани матни аслї ва ёфтани ашъори комил, њамчунин бозёфти ашъори парешон фарњангњои тафсирии форсї-тољикї маќоме шоиста доранд ва дар тадвини куллиёти назми асри дањум баробари тазкирањо маводи фарњангњо бояд дар дастаи аввал ќарор гиранд.