رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Пажуњиш ва бозёфтپژوهش و بازیافت71020143FAموجودهارواناوااستادیارJournal Article20050711тањлил ва тањќиќи матншиносии мутуни адабии ањди сомониён аз аввалин вазифањои суханшиносони тољик аст. ин маќола низ бо њадафи наќд ва баррасии "китоби адабиёти давраи сомониён дар фарњангњои форсї" ба нигориш даромадааст. ба гуфтаи муаллифи ин китоб–саидумрон саидов дар наќду тасњењи мутуни адабии ќарни нуњум то дањуми мелодї фарњангњои тафсирї, бахусус луѓатномањои ќадимї маќоми шоиста доранд; аз њимин рў китоби мазкур дар ду боб ба ташрењи ин мавзўъ мепардозад: боби аввали асар шомили бозгўии арзиши луѓатшиносї ва адабии фарњангњои давраи аввал буда, ки «маълумоти умумии луѓатшиносї ва адабї дар бораи фарњангњои давраи аввал» ном гирифтааст; боби дувуми асар «фарњанги тафсирї ва тасњењи мутуни адабии асри 10» номгузорї шудааст, ки аз ду ќисмат– «матншиносии васоили тасњењи мутуни адабї» ва «тасњењи назми асри 10» ташкил шуда ва љавњари асосии тањќиќотро шомил мешавад. муаллифи китоб муътаќид аст тањрифот ва тасњењот дар мутуни адабї дар натиљаи адами дарки дурусти маонии вожа ва алфоз ва нодуруст хондани онон ба вуќўъ мепайвандад ва њамин адами дарки дуруст мўљиби табдили як вожа ба вожањои дигар мешавад. дар поён муаллиф саидумрон саидов натиља мегирад, ки дар роњи муайян кардани матни аслї ва ёфтани ашъори комил, њамчунин бозёфти ашъори парешон фарњангњои тафсирии форсї-тољикї маќоме шоиста доранд ва дар тадвини куллиёти назми асри дањум баробари тазкирањо маводи фарњангњо бояд дар дастаи аввал ќарор гиранд.تحلیل و تحقیق متنشناسی متون ادبی عهد سامانیان از اولین وظیفههای سخنشناسان تاجیک است. این مقاله نیز با هدف نقد و بررسی کتاب <em>ادبیات دورۀ سامانیان</em> در فرهنگهای فارسی بهنگارش درآمده است. به گفتۀ مؤلف این کتاب، سعید عمران سعیداف، در نقد و تصحیح متون ادبی قرن نهم تا دهم میلادی، فرهنگهای تفسیری بهخصوص لغتنامههای قدیمی مقام شایسته دارند؛ ازهمینرو، کتاب مذکور در دو باب به تشریح این موضوع میپردازد: باب اول اثر شامل بازگویی ارزش لغتشناسی و ادبی فرهنگهای دورۀ اول بوده که «معلومات عمومی لغتشناسی و ادب دربارۀ فرهنگهای دورۀ اول» نام گرفته است؛ باب دوم اثر «فرهنگ تفسیری و تصحیح متون ادبی عصر 10» نامگذاری شده است که از دو قسمت «متنشناسی وسایل تصحیح متون ادبی» و «تصحیح نظم عصر 10» تشکیل شده و جوهر اساسی تحقیقات را شامل میشود. مؤلف کتاب معتقد است تحریفات و تصحیحات در متون ادبی درنتیجۀ عدم درک درست معانی واژه و الفاظ و نادرست خواندن آنان بهوقوع میپیوندد و همین عدم درک درست موجب تبدیل یک واژه به واژههای دیگر میشود. در پایان، مؤلف، سعید عمران سعیداف، نتیجه میگیرد که در راه معین کردن متن اصلی و یافتن اشعار کامل، همچنین بازیافت اشعار پریشان، فرهنگهای تفسیری فارسی- تاجیکی مقامی شایسته دارند و در تدوین کلیات نظم عصر دهم، برابر تذکرهها مواد فرهنگها باید در دستۀ اول قرار گیرند.https://www.rudakijournal.ir/article_20143_9c75bab0f5d964591655e73e7c22c540.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Се пироњани Юсуфسه پیراهن یوسف112220144FAفیضاللهبابایفاستادیارJournal Article20050711Огоњии комили устод Рўдакї аз ашъори шоирони араби ќабл аз ислом ва замони густариши ислом боиси вуруди маъноњои шеъри ошиќонаи ќабоили араб, номњои пайѓамбарон ва мазомини ќиссањои ќуръонї мисли Мўсои Имрон, пероњани Юсуф, мулки Сулаймон ва зикри номи шоирон, олимон ва ќањрамонони шеъру адаби араб дар шеъри форсї шудааст. Дар ќатъаи «Се пероњани Юсуф» Рўдакї ба баррасии ќиссаи машњури Юсуф ва бародарони ў пардохтааст. Шоир дар ин ќитъаи хурд тамоми аносири асосї ва таљзияи мавзўии ќиссаи Юсуфро гунљонда ва ба дурустї дарёфтааст, ки се пероњан ё як пероњан дар се маврид аслу асоси чањорчўби њамин ќиссаи фољиабори сангину дилангез аст. Дар ин маќола бо такя бар манобеъи таърихї ва тафсирњои қуръонї, бавижа таърихномаи Табарї, дар бораи ин ки њар як аз ин се пероњан марбут ба кадом як аз њаводиси зиндагонии Юсуфи паёмбар буда, тавзењ дода шудааст. Њамчунин дар бораи ќисмати аввали байти дувуми ин ќитъа «яке аз кайд шуд пурхун...» бањс шуда ва ин натиља ба даст омада, ки сурати дурусти он «яке аз кизб шуд пурхун...» аст, ки бар асари бисёр рўнавис кардан ва сањви котибон дар ин шакли нодуруст маъмул шудааст. Дар поён низ пас аз зикри ахбори пероњани севум дуруст будани «бо хуни дурўѓин рўи перањанаш омадан»-и бародарон таъйид шудааст.آگاهی کامل استاد رودکی از اشعار شاعران عرب قبل از اسلام و زمان گسترش اسلام باعث ورود معناهای شعر عاشقانة قبایل عرب، نامهای پیغمبران و مضامین قصههای قرآنی مثل موسی عمران، پیراهن یوسف، ملک سلیمان، و ذکر نام شاعران، عالمان و قهرمانان شعر و ادب عرب در شعر فارسی شده است. در قطعۀ «سه پیراهن یوسف» رودکی به بررسی قصۀ مشهور یوسف و برادران او پرداخته است. شاعر در این قطعة خرد تمام عناصر اساسی و تجزیۀ موضوعی قصة یوسف را گنجانده و بهدرستی دریافته است که سه پیراهن یا یک پیراهن در سه مورد اصل و اساس چهارچوبۀ همین قصۀ فاجعهبار سنگین و دلانگیز است. در این مقاله، با تکیه بر منابع تاریخی و تفسیرهای قرآنی، بهویژه <em>تاریخنامۀ طبری</em>، دربارۀ اینکه هریک از این سه پیراهن مربوط به کدامیک از حوادث زندگانی یوسف پیامبر بوده، توضیح داده شده است. همچنین دربارۀ قسمت اول بیت دوم این قطعه «یکی از قید شد پر خون...» بحث شده و این نتیجه بهدست آمده که صورت درست آن «یکی از کذب شد پر خون...» است که بر اثر بسیار رونویس کردن و سهو کاتبان، در این شکل نادرست معمول شده است. در پایان نیز پس از ذکر اخبار پیراهن سوم، درست بودن «با خون دروغین روی پیرهنش آمدن» برادران تأیید شده است.https://www.rudakijournal.ir/article_20144_a9d4a0a256f5e6ae0452039e3493f22c.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Бањсе пиромуни чанд байти Рудакїبحثی پیرامون چند بیت رودکی234620145FAحلیمجانزائرافاستادیارJournal Article20050711Бањсњо дар мавриди ашъори боќимонда аз устод Рўдакї бисёранд ва бо вуљуди нашрњои мутааддид њанўз нусхаи комиле, ки љавобгўи талаботи илми матншиносї бошад, тањия ва нашр нашуда ва мусаллам аст, ки бидуни матни сањењу комил наметавон тањќиќоти судманд ва пурарзише анљом дод. Ин пажўњиш бар он аст, то бо муќоиса ва муќобилаи чанд нусха андешањои худро дар бораи тасњењи чанд байт аз ашъори Рўдакї баён кунад. Барои найл ба ин њадаф бо такя бар андешањои Халил Хатибрањбар ва нусхаи Саид Нафисї ќатаоте аз ашъори Рўдакї муќоиса ва мушаххас шудааст, ки дар онњо бархе аз њуруфу калимот ба ѓалат тањрир ва нигориш шудааст. Пажўњиши њозир бар ин бовар аст, ки хато хондани матн дар нусхањои тољикистонии Рўдакї бештар ба чашм мехўрад. Аз сўе эътимоди комил ба нусхањои нашри эронии ашъори Рўдакї низ сањењ нест. Нигоранда дар поён ба ин натиља расидааст, ки бештари ѓалатњо ба сабаби хато хондани матн, афтодани њуруфу калимот ва нодида гирифтани маъно ва вазн ва хусусиятњои хосси шеър ва баъзе дигар њини њуруфчинї ва нашр рух додаанд. Бино бар ин пажўњиш дар бораи забони ашъори Рўдакї ва суханронони њамасри ў амре зарурї талаќќї мешавад.بحثها درمورد اشعار باقیمانده از استاد رودکی بسیارند و باوجود نشرهای متعدد، هنوز نسخۀ کاملی که جوابگوی طلبات علم متنشناسی باشد، تهیه و نشر نشده و مسلم است که بدون متن صحیح و کامل نمیتوان تحقیقات سودمند و پرارزشی انجام داد. این پژوهش برآن است تا با مقایسه و مقابلۀ چند نسخه، اندیشههای خود را دربارۀ تصحیح چند بیت ار اشعار رودکی بیان کند. برای نیل به این هدف، با تکیه بر اندیشههای خلیل خطیبرهبر و نسخۀ سعید نفیسی، قطعاتی از اشعار رودکی مقایسه و مشخص شده است که در آنها برخی از حروف و کلمات بهغلط تحریر و نگارش شده است. پژوهش حاضر بر این باور است که خطا خواندن متن در نسخههای تاجیکستانی رودکی بیشتر بهچشم میخورد. از سویی، اعتماد کامل به نسخههای نشر ایرانی اشعار رودکی نیز صحیح نیست. نگارنده در پایان به این نتیجه رسیده است که بیشتر غلطها بهسبب خطا خواندن متن، افتادن حروف و کلمات و نادیده گرفتن معنا و وزن و خصوصیتهای خاص شعر، و بعضی دیگر حین حروفچینی و نشر رخ دادهاند؛ بنابراین، پژوهش دربارۀ زبان اشعار کودکی و سخنرانان همعصر امری ضروری تلقی میشود.https://www.rudakijournal.ir/article_20145_b5cfd61c1cbee98c213154d26400aeae.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Талмеҳ дар девони Рўдакїتلمیح در شعر رودکی475020146FAبهجتسعیدیاستادیارJournal Article20050712Яке аз муњимтарин орояњои адабї дар адабиёти форсї талмењ аст. Њар гоњ дар шеъре ба таври ѓайримустаќим достон, воќеаи таърихї, оя ё њадис ва ё сухани машњуре дар зењн тадоъї шавад, орояи талмењ ба кор рафтааст. Орояњои адабї гоње зебоиофринанд ва гоње мададгари маънои шеър ва кам њастанд њунармандоне, ки аз њар ду ваљњ бањра дошта бошанд. Талмењ ин бањраи дуљонибаро дорад ва бад-ин лињоз арзише дучандон меёбад. Дар девони шеъри Рўдакї низ талмењ аз ањаммияти вижае бархурдор аст. Ин маќола талмењот дар девони Рўдакиро ба се бахш таќсим мекунад: талмењоти динї, талмењоти миллї ва талмењоти пароканда. Дар љамъбандї ишора шуда, ки талмењоти динии ашъори Рўдакї бештар шомили достонњои ќуръонист. Дар талмењоти миллї њамосаи миллии Эрони бостон дида мешавад ва дар талмењоти пароканда бештар ба аљроми самої ва низ суннатњои эронї, ки дар он давра мутадовил будаанд, ишора шудааст.یکی از مهمترین آرایههای ادبی در ادبیات فارسی تلمیح است. هرگاه در شعری بهطور غیرمستقیم داستان، واقعۀ تاریخی، آیه یا حدیث و یا سخن مشهوری در ذهن تداعی شود، آرایۀ تلمیح بهکار رفته است. آرایههای ادبی گاهی زیباییآفریناند و گاهی مددگر معنای شعر، و کم هستند هنرمندانی که از هردو وجه بهره داشته باشند. تلمیح این بهرة دوجانبه را دارد و بدین لحاظ ارزشی دوچندان مییابد. در دیوان شعر رودکی نیز تلمیح از اهمیت ویژهای برخوردار است. این مقاله تلمیحات در دیوان رودکی را به سه بخش تقسیم میکند: تلمیحات دینی، تلمیحات ملی و تلمیحات پراکنده. در جمعبندی اشاره شده که تلمیحات دینی اشعار رودکی بیشتر شامل داستانهای قرآنی است، در تلمیحات ملی حماسۀ ملی ایران باستان دیده میشود و در تلمیحات پراکنده بیشتر به اجرام سماوی و نیز سنتهای ایرانی که در آن دوره متداول بودهاند، اشاره شده است.https://www.rudakijournal.ir/article_20146_12479ddde207e0bcfc2c19b8ca87c926.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Шеъри Рўдакї ва ќолаби байти адабиёти классикӣشعر رودکی و قالب بیت ادبیات کلاسیک516420147FAخداییشریفافاستادیارJournal Article20050712Шеъри форсї аз љињати ягонагии шаклу маъно дар замони Рўдакї ќолаби асосии худро меёбад. Аммо сохти њунарии байти шеъри форсї дар ањди Рўдакї ва њамзмононаш њанўз ба истиќлоли комил нарасидааст. Аз мавќеияти диди нањвї низ байти шеъри адабиёти классик љумлае дорои мазмуни воњид аст; Бино бар ин байт хурдтарин воњиди шакл ва мазмун шеър аст. Дар шеъри Њофиз байт на танњо аз лињози ритм, оњанг ва нањв, балки аз назари маъно њам дар таносуб бо абёти дигари шеър истиќлол дорад. Дар шеъри Рўдакї низ байт дар шакли громарї, зарбу оњанг ва нањв аз ягонагї бархурдор аст. Аммо дар шеъри ў гоње ягонагї аз њудуди як байт фаротар намеравад. Бунёди шеъри Њофиз байт аст, ки истиќлоли хоссе дорад ва тањлили мантиќист, ки бар ќоидаи забонї такя мекунад ва сохти воњиди нањвї ва мантиќї ва назмшинохтї дорад. Њол он ки дар шеъри Рўдакї робитаи садру зарб ва ибтидову арўз ба андозаи шеъри Њофиз мустањкам нест. Аз муќоисаи шеъри Рўдакї бо сухани Њофиз метавон натиља гирифт, ки дар ќарни чањоруми њиљрї шеъри форсї ба шакли баёни байт ягонагї ва устувории замони баъдиро надоштааст. Бино бар ин байти Рўдакї дар такмили бурљу бору ба тањриру тармим ниёз доштааст ва онро халафњои ў анљом додаанд.شعر فارسی ازجهت یگانگی شکل و معنا در زمان رودکی قالب اساسی خود را مییابد؛ اما ساخت هنری بیت شعر فارسی در عهد رودکی و همزمانانش هنوز به استقلال کامل نرسیده است. از موقعیت دید نحوی نیز، بیت شعر ادبیات کلاسیک جملهای دارای مضمون واحد است؛ بنابراین، بیت خردترین واحد شکل و مضمون شعر است. در شعر حافظ بیت نهتنها از لحاظ ریتم، آهنگ و نحو، بلکه ازنظر معنا هم در تناسب با ابیات دیگر شعر استقلال دارد. در شعر رودکی نیز بیت در شکل گرامری، ضربوآهنگ و نحو از یگانگی برخوردار است؛ اما در شعر او گاهی یگانگی از حدود یک بیت فراتر نمیرود. بنیاد شعر حافظ بیت است که استقلال خاصی دارد و تحلیلی منطقی است که بر قاعدۀ زبانی تکیه میکند و ساخت واحد نحوی و منطقی و نظمشناختی دارد؛ حال آنکه در شعر رودکی رابطۀ صدر و ضرب و ابتدا و عروض بهاندازۀ شعر حافظ مستحکم نیست. از مقایسة شعر رودکی با سخن حافظ میتوان نتیجه گرفت که در قرن چهارم هجری شعر فارسی بهشکل بیان بیت، یگانگی و استواری زمان بعدی را نداشته است. بنابراین، بیت رودکی در تکمیل برج و بارو به تحریر و ترمیم نیاز داشته است و آن را خلفهای او انجام دادند.https://www.rudakijournal.ir/article_20147_9bc804e36dfda950c21b6022e67863ef.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Ду байти нав аз осори Рўдакїدو بیت از آثار رودکی656820148FAسیدنورالدینشهابالدینافاستادیارJournal Article20050712 Ин маќола дар бораи ду ќитъа шеъри наврўзї аз устод Рўдакист, ки нахустин бор дар соли 1994 дар захираи дастнависњои Институти шарќшиносї ва мероси хаттї ёфт шудааст. Ин ду ќитъа љамъан шомили чањор байт аст, ки дар хилоли яке аз тафосири Ќуръони карим ёфт шуда ва таърихи китобати он тахминан байни ќарнњои чањордањум ва понздањуми мелодї аст. Ин тафсир ба тариќи имло таълиф шуда ва муаллиф ашъори фаровоне ба арабї ва форсї дар мавридњои муносиб ёд кардааст. Њангоми тафсири сураи «ал-Алаќ» муаллиф барои нишон додани фазилати ќалам як ќатъаи наврўзии устод Рўдакї ва њикояти марбут ба онро овардааст. Дар мисраъи дувуми ин ќитъа сактаи вазнї вуљуд дорад, ки эњтимолан дар расмулхат ба сањви котиб будааст. Дар идома ќатъаи дигаре аз Рўдакї, ки ба тариќи луѓаз ва чистон дар бораи ќалам гуфта шуда, омадааст. Ин ќитъа њарчанд ки нав нест ва дар нусхаи чопии осори Рўдакї ва ёздањ манбаъи он ёд шуда, дар њељ як аз онњо ба шакле, ки дар ин дастхат омадааст, дида намешавад. Ин ду ќитъа дар вањлаи аввал таъйидгари назари он муњаќќиќонест, ки муътаќид ба аввалбино будани Рўдакиянд. Њамчунин бори аввал дида мешавад, ки ашъори Рўдакї дар зимни як китоби холиси динї оварда шудааст.این مقاله دربارۀ دو قطعه شعر نوروزی از استاد رودکی است که نخستین بار در سال ۱۹۹۴ در دخیرۀ دستنویسهای انستیتو شرقشناسی و میراث خطی یافت شده است. این دو قطعه جمعاً شامل چهار بیت است که در خلال یکی از تفاسیر قرآن کریم یافت شده و تاریخ کتابت آن تخمیناً بین قرنهای چهاردهم و پانزدهم میلادی است. این تفسیر بهطریق املا تألیف شده و مؤلف اشعار فراوانی به عربی و فارسی در موردهای مناسب یاد کرده است. هنگام تفسیر سورۀ «العلق»، مؤلف برای نشان دادن فضیلت قلم، یک قطعۀ نوروزی استاد رودکی و حکایت مربوط به آن را آورده است. در مصرع دوم این قطعه سکتۀ وزنی وجود دارد که احتمالاً در رسمالخط به سهو کاتب بوده است. در ادامه، قطعۀ دیگری از رودکی که به طریق لغز و چستان دربارۀ قلم گفته شده، آمده است. این قطعه هرچند که نو نیست و در نسخۀ چاپی آثار رودکی و یازده منبع آن یاد شده، در هیچیک از آنها بهشکلی که در این دستخط آمده است، دیده نمیشود. این دو قطعه در وهلۀ اول تأییدگر نظر آن محققانی است که معتقد به اولبنا بودن رودکیاند. همچنین برای اول دیده میشود که اشعار رودکی در ضمن یک کتاب خالص دینی آورده شده است.رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Оё устод Рўдакиро «њаким» хондан равост?آیا رودکی را «حکیم» خواندن رواست؟697420149FAامریزدانعلیمردانافاستادیارJournal Article20050712Дар манобеъи адабї ва таърихї, силсилаи алќоб ва унвонњои ифтихорї барои устод Рўдакї истифода шудааст. Яке аз ин алќобу ановин «њаким» аст, ки ин маќола дар пайи баррасї ва сињњату суќми ин унвон нисбат ба Рўдакист. Саид Нафисї бо истинод ба сухани муаллифони наздик ба Рўдакї ва ин ки дар ќарни чањорум маъмул набудааст, лаќаби «њаким»-ро барои шуаро ба кор бибаранд, корбурди ин лаќабро барои Рўдакї нодуруст медонад. Њол он ки манобеъе њамчун «Калимотушшуаро», «Риёзушшуаро» ва... Рўдакиро бо унвони «њаким» ёд мекунанд. Манучењрии Домѓонї низ дар девони шеъри худ Рўдакї, Шањиди Балхї ва баъзе шоирони дигарро бо унвони «њаким» зикр кардааст. Дар «Луѓатнома»-и Дењхудо низ вожаи «њаким» ба маънои шоир истифода шудааст. Њамчунин бо таваљљуњи тавзењоте, ки Хоља Насируддини Тўcї дар «Ахлоќи носирї» дар бораи њикмат овардааст, метавон осори Рўдакиро ороста ба њикмат донист. Бино бар њамаи далоили зикршуда нисбати унвони «њаким» ба Рўдакиро метавон њаќиќати мањз донист.در منابع ادبی و تاریخی، سلسله القاب و عنوانهای افتخاری برای استاد رودکی استفاده شده است. یکی از این القاب و عناوین «حکیم» است که این مقاله در پی بررسی و صحت و سقم این عنوان نسبت به رودکی است. سعید نفیسی با استناد به سخن مؤلفان نزدیک به رودکی و اینکه در قرن چهارم معمول نبوده است لقب «حکیم» را برای شعرا بهکار ببرند، کاربرد این لقب را برای رودکی نادرست میداند؛ حال آنکه منابعی همچون <em>کلماتالشعرا</em>، <em>ریاضالشعرا</em> و... رودکی را با عنوان «حکیم» یاد میکنند. منوچهری دامغانی نیز در دیوان شعر خود رودکی، شهید بلخی و بعضی شاعران دیگر را با عنوان «حکیم» ذکر کرده است. در لغتنامۀ دهخدا نیز واژۀ «حکیم» به معنای شاعر استفاده شده است. همچنین، با توجه توضیحاتی که خواجه نصیرالدین طوسی در <em>اخلاق</em> <em>ناصری</em> دربارۀ حکمت آورده است، میتوان آثار رودکی را آراسته به حکمت دانست. بنابر همۀ دلایل ذکرشده، نسبت عنوان «حکیم» به رودکی را میتوان حقیقت محض دانست.https://www.rudakijournal.ir/article_20149_9d1cedfbd54ff2444c04f3730c562b75.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Устод Рўдакї ва сарнавишти китоби «Намунаи адабиёти тољик»استاد رودکی و سرنوشت کتاب نمونۀ ادبیات تاجیک758620161FAکمالالدینصدرالدینزاده عینیاستادیارJournal Article20050714Адабиёти зидди ситам ва муќовимат дар таърихи адабиёти тољикон пайваста вуљуд доштааст. Дар оѓози ќарни бистуми мелодї, ки вазъи забони њазорсолаи форсии тољикї дар Осиёи Марказї нињоят њузновар буд, адабиёти муќовимат дар осори Садриддин Айнї зоњир гашт. Баъд аз бунёди Ҷумњурии Мухтори Тољикистон Садриддин Айнї китоби «Намунаи адабиёти тољик»-ро тадвин кард, ки дарбаргирандаи намунаи ашъори њазорсолаи шоирони тољик аст. Ин китоб муборизањои муѓризонаеро аз љониби мутаассибони миллатгаро дар пай дошт. Мухолифон бо истинод ба шеъре аз Рўдакї, ки ба унвони намунаи адабиёти тољик овардашуда буд, муддаї шуданд, ки муаллиф дар ин шеър амири рондашуда аз Бухороро ба бозгашт ташвиќ кардааст. Пас аз суханронии Садриддин Айнї дар нахустин Анљумани нависандагони собиќ Иттињоди Шўравї дар бораи љойгоњи вижаи адабиёти форсии классик ва адабиёти навини тољик ва мавриди таваљљуњ ќарор гирифтани ин суханон аз сўи раиси анљуман– Маким Горкий шогирдони Айнї дар љаласаи дигаре таърихи воќеии манзумаи Рўдакиро тавзењ доданд ва Бухарин, аз мушовирон Сталин, ки фиреби мутаассибонро хўрдаву дастури тавќифи китобро содир карда буд, иљозаи таљдиди чопи онро содир кард. Бо он ки баъдњо мутаассибон муљаддадан пеши чопи китобро гирифтанд, устод Айнї тањќиќоти Рўдакишиносии худро идома дод ва замимае бар ин китоб афзуд, ки бо саъйи нигорандаи маќола чоп хоњад шуд.ادبیات ضدستم و مقاومت در تاریخ ادبیات تاجیکان پیوسته وجود داشته است. در آغاز قرن بیستم میلادی که وضع زبان هزارسال فارسی تاجیکی در آسیای مرکزی نهایت حزنآور بود، ادبیات مقاومت در آثار صدرالدین عینی ظاهر گشت. بعد از بنیاد جمهوری مختار تاجیکستان، صدرالدین عینی کتاب <em>نمونۀ ادبیات تاجیک</em> را تدوین کرد که دربرگیرندۀ نمونۀ اشعار هزارسالۀ تاجیکستان است. این کتاب مبارزههای مغرضانهای را از جانب متعصبان ملتگرا درپی داشت. مخالفان با استناد به شعری از رودکی که بهعنوان نمونۀ ادبیات تاجیک آورده شده بود، مدعی شدند که مؤلف در این شعر امیر راندهشده از بخارا را به بازگشت تشویق کرده است. پس از سخنرانی صدرالدین عینی در نخستین انجمن نویسندگان سابق اتحاد شوروی دربارۀ جایگاه ویژۀ ادبیات فارسی کلاسیک و ادبیات نوین تاجیک و مورد توجه قرار گرفتن این سخنان ازسوی رئیس انجمن، ماکسیم گورکی، شاگردان عینی در جلسۀ دیگری تاریخ واقعی منظومۀ رودکی را توضیح دادند و بخارین، از مشاوران استالین که فریب متعصبان را خورده و دستور توقیف کتاب را صادر کرده بود، اجازۀ تجدید چاپ آن را صادر کرد. بااینکه بعدها متعصبان مجدداً جلوی چاپ کتاب را گرفتند، استاد عینی تحقیقات رودکیشناسی خود را ادامه داد و ضمیمهای بر این کتاب افزود که با مساعی نگارندۀ مقاله چاپ خواهد شد.https://www.rudakijournal.ir/article_20161_235ff8e4d888ca64703dd6d2e920a90b.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Рўдакї дар адабиёти арабجایگاه رودکی در ادبیات عرب8710020162FAنادرکریمیان سردشتیاستادیارJournal Article20050714Рўдакї назар ба љойгоњи рафеъаш дар адаби порсї њамвора мавриди таваљљуњи шоирон, нависандагон ва муаррихони араб будааст ва ба фарохури осору ашъорашон аз љалолати ќадру улувви маќоми вай сухан гуфтаанд. Аз муњимтарини ин шуаро ва нависандагон метавон ба Иброњим ибни Яњё ибни Усмони Ѓаззї, Ањмад ибни Умари Манифї, Наљоти Нишопурї, Абӯњайёни Тавњидї, Изуддин ибни Асири Љурбузадорї ва Ёќути Њамавї ишора кард, ки дар осорашон дар бораи Рўдакї сухан гуфтаанд. Дар бањс аз љойгоњи Рўдакї дар адабиёти араб нуктаи муњим таъсирпазирии ин шоири бузург аз Ќуръону њадис ва мазомини арабї аст. Самъонї дар «Китобу-л-ансоб» ба ин нукта ишора карда, ки Рўдакї љуз улуми дигар илми њадис ва мутуни њадиси набавиро низ фаро гирифтааст. Дар миёни кишварњои арабї мутолиоти эроншиносї, бавижа пажўњиш дар бораи Оли Сомон дар Миср, Сурия, Ироќ, Лубнон, Арабистони Саудї ва Тунис бисёр мавриди таваљљуњ будааст ва пажўњишгарон дар ин кишварњо ба осори Рўдакї ва љойгоњи рафеъи ў дар шеъри форсї таваљљуњ нишон додаанд, ки дар шуморе аз ин пажўњишњо дар ин маќола муаррифї шудааст.رودکی نظر به جایگاه رفیعش در ادب پارسی همواره مورد توجه شاعران، نویسندگان و مورخان عرب بوده است و بهفراخور آثار و اشعارشان از جلالت قدر و علوّ مقام وی سخن گفتهاند. از مهمترین این شعرا و نویسندگان میتوان به ابراهیمبن یحییبن عثمان غزی، احمدبن عمر منیفی، نجاتی نیشابوری، ابوحیان توحیدی، عزالدینبن اثیر جرد جزری و یاقوت حموی اشاره کرد که در آثارشان دربارۀ رودکی سخن گفتهاند. در بحث از جایگاه رودکی در ادبیات عرب نکتۀ مهم تأثیرپذیری این شاعر بزرگ از قرآن و حدیث و مضامین عربی است. سمعانی در کتاب <em>الانساب</em> به این نکته اشاره کرده که رودکی جز علوم دیگر، علم حدیث و متون حدیث نبوی را نیز فراگرفته است. در میان کشورهای عربی مطالعات ایرانشناسی بهویژه پژوهش دربارۀ آلسامان در مصر، سوریه، عراق، لبنان، عربستان سعودی و تونس بسیار مورد توجه بوده است و پژوهشگران در این کشورها به آثار رودکی و جایگاه رفیع او در شعر فارسی توجه نشان دادهاند که در شماری از این پژوهشها در این مقاله معرفی شده است.https://www.rudakijournal.ir/article_20162_cbb6cde82b65aa8d17240d55d760f0b7.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Лоиқ ва Рўдакїلایق و رودکی10111020163FAتاجیبایکیلدییارافاستادیارJournal Article20050714Лоиќ Шералї аз саромадони шеъри муосири Тољикистон аст, ки байни солњои дањаи шаст ва њафтод ќолабњои ба истилоњ «куњнашуда»-и ѓазал ва рубоиро эњё кард. Рўдакї яке аз муњимтарин шоиронест, ки Лоиќ аз ашъори ў бањрањои фаровон љустааст, то он љо, ки метавон гуфт рўњи падари шеъри форсї– устод Рўдакї дар колбади ашъори ў эњё шудааст. Ин асарпазирї дар љанбањои мухталифе сурат пазируфта, ки муњимтарини он бозтоби њаводиси таърихии марбут ба зиндагии Рўдакист. Бозтоби ин њаводис дар шеъри Лоиќ ба се сурат мушоњида мешавад, ки иборатанд аз: 1. Инъикоси бархе марњалањои зиндагї ва љузъиёти рўзгори кўдакї; 2. Корбасти калимот ва таркиботи истифодашуда дар шеъри Рўдакї; 3. Ёдкарди номњои Бухоро, Панљрўд ва Самарќанд дар радифи номи Рўдакї; 4. Ишораи сарењ ба ашъори Рўдакї; 5. Тазмини ашъори Рўдакї; 6. Ашъоре, ки садои Рўдакиро аз ќаъри асрњо ба гўши ворисон мерасонад. Дар маќолаи њозир мавориди мазкур бо зикри шоњидмисолњое аз њар ду шоир табйин ва баррасї шудааст.لایق شیرعلی از سرآمدان شعر معاصر تاجیکستان است که بین سالهای دهۀ شصت و هفتاد قالبهای بهاصطلاح «کهنهشدة» غزل و رباعی را احیا کرد. رودکی یکی از مهمترین شاعرانی است که لایق از اشعار او بهرههای فراوان جسته است؛ تا آنجا که میتوان گفت روح پدر شعر فارسی، استاد رودکی، در کالبد اشعار او احیا شده است. این اثرپذیری در جنبههای مختلفی صورت پذیرفته که مهمترین آن بازتاب حوادث تاریخی مربوط به زندگی رودکی است. بازتاب این حوادث در شعر لایق به سه صورت مشاهده میشود که عبارتاند از: ۱. انعکاس برخی مرحلهای زندگی و جزئیات روزگار کودکی؛ ۲. کاربست کلمات و ترکیبات استفادهشده در شعر رودکی؛ ۳. یادکرد نامهای بخارا، پنجرود و سمرقند در ردیف نام رودکی؛ ۴. اشارۀ صریح به اشعار رودکی؛ ۵. تضمین اشعار رودکی؛ ۶. اشعاری که صدای رودکی را از قعر عصرها به گوش وارثان میرساند. در مقالۀ حاضر موارد مذکور با ذکر شاهدمثالهایی از هردو شاعر تبیین و بررسی است.https://www.rudakijournal.ir/article_20163_ee96d6e14a67a9c4300568411fa3a4e6.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Назаре тоза дар тасњењи ашъори устод
Рўдакїنظری تازه در تصحیح اشعار استاد رودکی11111820166FAعلیمحمدی خراسانیاستادیارJournal Article20050714Аввалин касе, ки роњи интиќоди илмии шеърњои Рўдакиро вазъ карда ва бо нишон додани гуногунии нусхањо ва шакли навиштори мухталифи калимањо ва иборатњои ин ашъорро сабт карда, Саид Нафисї аст. Матни тањияшуда аз сўи ин донишманди эронї бо он ки дорои арзиши илмист, ба дараљаи баланди усули матншиносї ва талаботи он тартиб наёфтааст. Масъалаи тасњењи матни осори Рўдакї ва тањияву танзими матни илмї-интиќодї, ки аз талаботи рўз аст, нигорандаи маќоларо водошт, бо њамкори профессор Расул Њодизода матни љадиди илмї-интиќодии ашъори бозмонда аз Рўдакиро тањия кунад. Барои ин кор матни Саид Нафисї бо номи «Осори Рўдакї» ва матни илми-интиќодии муњаќќиќи рус Л. А. Барагинская бо номи «Ашъор» асоси кор ќарор гирифт. Тасњењи бархе абёти Рўдакї, ки аз сўи шуморе аз устодон ба тозагї бозёфт шудааст, низ мадди назар ќарор гирифт. Дар ин маќола зарурати тињияи матни илмї-интиќодии осори бозмондаи Рўдакї зимни ташрењи забтњои нодурусти шуморе аз абёт баён шудааст. Мавзўъоти дигаре, ки дар матни илмӣ-интиќодии љадид мавриди таваљљуњ ќарор гирифта, шарњи нусхабадалњо ва варирантњои як луѓат ё иборат дар поварќї, забти ѓалатњои нусхањои мухталиф дар ќисмати тавзењот, шарњу тафсири луѓатњо дар луѓатнома ва сабти сурати сањењи ашъор аст.اولین کسی که راه انتقاد علمی شعرهای رودکی را وضع کرده و با نشان دادن گوناگونی نسخهها و شکل نوشتاری مختلف کلمهها و عبارتها این اشعار را ثبت کرده، سعید نفیسی است. متن تهیهشده ازسوی این دانشمند ایرانی باآنکه دارای ارزش علمی است، به درجۀ بلند اصول متنشناسی و طلبات آن ترتیب نیافته است. مسئلۀ تصحیح متن آثار رودکی و تهیه و تنظیم متن علمی- انتقادی که از طلبات روز است، نگارندۀ مقاله را واداشت با همکاری پروفسور رسول هادیزاده متن جدید علمی- انتقادی اشعار بازمانده از رودکی را تهیه کند. برای این کار متن سعید نفیسی با نام <em>آثار رودکی</em>، و متن علمی- انتقادی محقق روس، ل.ا. براگینسکایا با نام <em>اشعار</em> اساس کار قرار گرفت. تصحیح برخی ابیات رودکی که ازسوی شماری از استادان بهتازگی بازیافت شده است، نیز مدنظر قرار گرفت. در این مقاله ضرورت تهیۀ متن علمی- انتقادی آثار بازماندۀ رودکی ضمن تشریح ضبطهای نادرست شماری از ابیات بیان شده است. موضوعات دیگری که در متن علمی- انتقادی جدید موردتوجه قرار گرفته، شرح نسخهبدلها و واریرانتهای یک لغت یا عبارت در پاورقی، ضبط غلطهای نسخههای مختلف در قسمت توضیحات، شرح و تفسیر لغتها در لغتنامه، و ثبت صورت صحیح اشعار است.https://www.rudakijournal.ir/article_20166_5ee5940136007dd813ea0437ddc6915f.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Пажўњиш пиромуни як шеьри Рўдакїپژوهش پیرامون یک شعر رودکی11912220167FAمصباحالدینمحمودزادهاستادیارJournal Article20050714Ин маќола бар он аст, то бар асоси манобеъ ва маљмўањои ашъори Рўдакї дар бораи матни яке аз ашъори ў бо матлаъи «Эй он ки ѓамгинию сазоворї/ В-андар нињон сиришк њамеборї» пажўњише ба анљом расонад. Сарчашмањо ва маљмўањое, ки дар ин пажўњиш истифода шудаанд, иборатанд аз: «Таърихи Байњаќї», тазкираи «Маљмаъу-л-фусањо», девони Рўдакї, «Насими Мўлиён», «Шеъри Рўдакї» ва «Баргузидаи ашъори Рўдакї». Дар нусхањои мазкур теъдоди абёти ин шеър аз њашт то дувоздањ зикр гардидааст. Тартиби абёт низ мутафовит ва дорои гуногунхонињои зиёдест. Ин маќола бо асос ќарор додани матни мазбут дар «Таърихи Байњаќї», ки дар миёни манобеъи мазкур аз њама ќадимитар ва шомили њамаи абёт (дувоздањ байт) аст, ба матншиносї ва муќобилаи абёт бо маљмўањои ёдшуда пардохтаву ба ин натиља расидааст, ки шеъри мавриди назар дар «Таърихи Байњаќї»-ро бо иваз кардани вожаи «тарсам» ба таркиби «барсам» ва таѓйири љойи мисроъњои дувум дар абёти дањ ва ёздањ метавон њамчун матни сањењ ба эътибор гирифт.این مقاله برآن است تا براساس منابع و مجموعههای اشعار رودکی دربارۀ متن یکی از اشعار او با مطلع «ای آنکه غمگنی و سزاواری/ واندر نهان سرشک همیباری» پژوهشی بهانجام رساند. سرچشمهها و مجموعههایی که در این پژوهش استفاده شدهاند، عبارتاند از: <em>تاریخ بیهقی</em>، تذکرۀ <em>مجمعالفصحا</em>، <em>دیوان رودکی</em>، <em>نسیم مولیان</em>، <em>شعر رودکی</em> و <em>برگزیدۀ اشعار رودکی</em>. در نسخههای مذکور تعداد ابیات این شعر از هشت تا دوازده ذکر گردیده است. ترتیب ابیات نیز متفاوت و دارای گوناگونخوانیهای زیادی است. این مقاله با اساس قرار دادن متن مضبوط در <em>تاریخ بیهقی</em> که در میان منابع مذکور از همه قدیمیتر و شامل همۀ ابیات (دوازده بیت) است، به متنشناسی و مقابلۀ ابیات با مجموعههای یادشده پرداخته و به این نتیجه رسیده است که شعر مورد نظر در <em>تاریخ بیهقی</em> را با عوض کردن واژۀ «ترسم» به ترکیب «بر رسم» و تغییر جای مصراعهای دوم در ابیات ده و یازده میتوان همچون متن صحیح به اعتبار گرفت.https://www.rudakijournal.ir/article_20167_65b9d1b6673cfd8602f9f9765265bc78.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Тањлили матншиносии ќасидаҳои ањди Сомонїتحلیل متنشناسی قصیدههای عهد سامانی12312820168FAحبیباللهمرحمتاستادیارJournal Article20050714Аз ањди сомонї ќасидањои зиёде ба ёдгор мондааст. Ин ќасидањо аз лињози ќолаб сухан, фасоњату балоѓат ва ѓинои калом, маъносозї ва тамсилофринї, махсусан аз назари инъикоси масоили сиёсї ва иљтимої, дар муќоиса бо ќасидањои садањои баъд имтиёзи бештаре доранд. Ин маќола ба дунболи тањлили матншиносии ќасидањои ањди сомонист, ки бар асоси нусхањои ќадимї ва барќарор кардани сињњат ва асолати онњо бунёд меёбад. Аз њамин рў ќасидаи «Шикоят аз пирї»-и Рўдакї, ки комилтарин ќасидаи ќарни дањум аст, асоси кор ќарор гирифта ва бо таваљљуњ ба ихтилофи нусах баррасї шудааст. Дар идомаи тањлили матншиносии ин ќасида аз манзари ќолаби сухан, луѓатшиносї, назмшиносї, тафсири матн ва нињоят шарњи сабку шеваи нигориши адиб мавриди баррасї ќарор гирифтааст. Дар поён низ бар асоси усули суннатии тањлили матн бахшњои муњтавої, ки метавон мазмуни ќасидаро аз рўйи онњо шарњу тафсир кард, муаррифї шуда ва ин натиља ба даст омада, ки Рўдакї ќудрати волои суханварї ва гароиши фалсафаи худро аз њама бештар дар байти охири ќасида намоиш додааст.از عهد سامانی قصیدههای زیادی به یادگار مانده است. این قصیدهها ازلحاظ قالب سخن، فصاحت و بلاغت و غنای کلام، معناسازی و تمثیلآفرینی، مخصوصاً ازنظر انعکاس مسائل سیاسی و اجتماعی، در مقایسه با قصیدههای سدههای بعد امتیاز بیشتری دارند. این مقاله بهدنبال تحلیل متنشناسی قصیدههای عهد سامانی است که براساس نسخههای قدیمی و برقرار کردن صحت و اصالت آنها بنیاد مییابد. ازهمینرو، قصیدۀ «شکایت از پیری» رودکی که کاملترین قصیدۀ عصر دهم است، اساس کار قرار گرفته و با توجه به اختلاف نسخ بررسی شده است. در ادامۀ تحلیل متنشناسی، این قصیده از منظر قالب سخن، لغتشناسی، نظمشناسی، تفسیر متن، و نهایت شرح سبک و شیوۀ نگارش ادیب مورد بررسی قرار گرفته است. در پایان نیز براساس اصول سنتی تحلیل متن، بخشهای محتوایی که میتوان مضمون قصیده را از روی آنها شرح و تفسیر کرد، معرفی شده و این نتیجه بهدست آمده که رودکی قدرت والای سخنوری و گرایش فلسفۀ خود را از همه بیشتر در بیت آخر قصیده نمایش داده است.https://www.rudakijournal.ir/article_20168_9128f1bd1903249f745a20da0215e889.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Пиромуни чанд маънии муштарак дар осори ибни
Муќаффаъ ва Рўдакїپیرامون چند معنای مشترک در آثار ابنالمقفع و رودکی12914220169FAتاجالدینمردانیاستادیارJournal Article20050714Ибну-л-Муќаффаъ ва Рўдакї ду намояндаи бузурги адабиёт ва фарњанги форсии тољикї њастанд, ки аввалї дар наср арабї ва дувумї дар назми форсї гўйи сабќатро аз њамагон рабудаанд. Ин маќола кўшише фурўтанона барои муќоиса ва ёфтани маонии муштарак дар осори ин ду намояндаи бузурги насри арабї ва назми форсист, ки дар он чанд байти Рўдакї аз њайси маънї бо ибороту аќволи њакимонаи осори Ибну-л-Муќаффаъ монанди «Калила ва Димна» ва рисолањои «Ал-адабу-л-кабир» ва «Ал-адабу-с-саѓир» мавриди муќоиса ќарор гирифтааст. Дар бораи маонї ва мазомини муштараки «Калила ва Димна»-и Ибну-л-Муќаффаъ ва осори Рўдакї бояд гуфт, ки дар ашъори боќимонда аз Рўдакї фаќат як мартаба аз «Калила ва Димна» ёд шудааст. Дар миёни ашъори Рўдакї абётеро метавон дид, ки зарбулмасал ва маќолњои мардумии форсї ва тољикиянд. Мутолиаи осори Ибну-л-Муќаффаъ («Калила ва Димна» ва рисолањои «Ал-адабу-л-кабир» ва «Ал-адабу-с-саѓир») низ нишонгари он аст, ки вай ин маониро бо ибороти гуногун овардааст, ки дар ин маќола бо зикри шоњидмисолњои башуморе аз ин маонї ва мазомини муштарак ишора шуда ва ин натиља ба даст омадааст, ки Рўдакї на танњо «Калила ва Димна»-и Ибну-л-Муќаффаъро тарљума ва мазомини онро дар ашъори худ мунъакис карда, балки аз осори дигари ў низ истифода бурдааст.ابنالمقفع و رودکی دو نمایندۀ بزرگ ادبیات و فرهنگ فارسی تاجیکی هستند که اولی در نثر عربی و دومی در نظم فارسی گوی سبقت را از همگان ربودهاند. این مقاله کوششی فروتنانه برای مقایسه و یافتن معانی مشترک در آثار این دو نمایندۀ بزرگ نثر عربی و نظم فارسی است که در آن چند بیت رودکی ازحیث معنی با عبارات و اقوال حکیمانۀ آثار ابنالمقفع مانند <em>کلیله و دمنه</em>، و رسالههای<em> الادبالکبیر</em> و<em> الادبالصغیر</em> مورد مقایسه قرار گرفته است. دربارۀ معانی و مضامین مشترک <em>کلیله و دمنۀ</em> ابنالمقفع و آثار رودکی باید گفت که در اشعار باقیمانده از رودکی فقط یک مرتبه از <em>کلیله و دمنه</em> یاد شده است. در میان اشعار رودکی، ابیاتی را میتوان دید که ضربالمثل و مقالهای مردمی فارسی و تاجیکیاند. مطالعۀ آثار ابنالمقفع (<em>کلیله و دمنه</em>، و رسالههای <em>الادبالکبیر و</em> <em>الادبالصغیر</em>) نیز نشانگر آن است که وی این معانی را با عبارات گوناگون آورده است که در این مقاله با ذکر شاهدمثالهایی به شماری از این معانی و مضامین مشترک اشاره شده و این نتیجه بهدست آمده است که رودکی نهتنها <em>کلیله و دمنۀ</em> ابنالمقفع را ترجمه و مضامین آن را در اشعار خود منعکس کرده، بلکه از آثار دیگر او نیز استفاده کرده است.https://www.rudakijournal.ir/article_20169_bd1de862c509c34de95c9a2655e48586.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Тањќиќот ва тарљумањои роҷеъ ба Рўдакї ба забони
англисїتحقیقات و ترجمههای راجع به رودکی و اشعارش به زبان انگلیسی14315820170FAپرویندختمشهوراستادیارJournal Article20050714Агарчи тањќиќот рољеъ ба шеъри Рўдакї ва мазомини он дар забонњои аврупої, бавижа англисї, онгуна, ки шоистаи ўст, анљом нагирифта, баъзан мавориде дида мешавад, ки дархури таваљљуњ ва тањсин аст. Ин маќола бо дар назар доштани ин мавзўъ ба баррасии татбиќии пажўњишњои ховаршиносони англисї ва амрикої пардохтааст. Аввалин асар «Доиратулмаорифи Бритонико»-ст, ки дар он ба барљастатарин нукоти шахсиятї, шеърї ва низ муњиммтарин њаводиси зиндагии шоир ишора шудааст. Ховаршиносе ба номи Т.А.Келбрук дар маќолаи «Асомии хосси мусулмонон» ба муаррифии кўтоњи Рўдакї ва нукоти муњимми зиндагияш пардохтааст. Ф.Ф. Орбснот дигар муњаќќиќи англисї аст, ки дар китоби худ бо унвони «Тимсолњои эронї дар бораи Рўдакї» сухан гуфта ва ба зикри нукоти барљаста ба сурати куллї басанда кардааст. Нависандае, ки дар ин хусус ба дигарон фазли таќаддум дорад, Чарлз Љей Пикринг аст, ки дар маќолаи «Порсии эронї» ба таври муфассал ба Рўдакї пардохта ва ўро бо Љефри Чосер-шоири номдори англисї муќоиса кардааст. Эдвард Браун низ дар китоби машњури худ «Таърихи адабиёти Эрон» дар мавориде чанд аз Рўдакї сухан гуфтааст. Вилям Љексон, Рубен Луи, Денисен Рос ва Артур Љон Орбери аз дигар ховашиносони барљастае њастанд, ки ба шарњи њоли Рўдакї ва ашъори ў пардохтаанд, ки осори мазкур дар ин маќола ба таври мабсут баррасї шудааст.اگرچه تحقیقات راجع به شعر رودکی و مضامین آن در زبانهای اروپایی، بهویژه انگلیسی، آنگونه که شایستۀ اوست انجام نگرفته، بعضاً مواردی دیده میشود که درخور توجه و تحسین است. این مقاله با درنظر داشتن این موضوع، به بررسی تطبیقی پژوهشهای خاورشناسان انگلیسی و آمریکایی پرداخته است. اولین اثر دایرهالمعارف <em>بریتانیکا</em>ست که در آن به برجستهترین نکات شخصیتی، شعری و نیز مهمترین حوادث زندگی شاعر اشاره شده است. خاورشناسی بهنام ت.ای.کل بروک در مقالۀ «اسامی خاص مسلمانان» به معرفی کوتاه رودکی و نکات مهم زندگیاش پرداخته است. ف.ف. آربثنات دیگر محقق انگلیسی است که در کتاب خود باعنوان <em>تمثالهای ایرانی </em>دربارۀ رودکی سخن گفته و به ذکر نکات برجسته بهصورت کلی بسنده کرده است. نویسندهای که در این خصوص به دیگران فضل تقدم دارد، چارلز. جی. پیکرینگ است که در مقالة «پاسر ایرانی» بهطور مفصل به رودکی پرداخته و او را با جفری چاسر، شاعر نامدار انگلیسی، مقایسه کرده است. ادوارد براون نیز در کتاب مشهور خود، <em>تاریخ ادبیات ایران، </em>در مواردی چند از رودکی سخن گفته است. ویلیم جکسون، روبن لوی، دنیسن راس و آرتور جان آربری از دیگر خاوشناسان برجستهای هستند که به شرح حال رودکی و اشعار او پرداختهاند که آثار مذکور در این مقاله بهطور مبسوط بررسی شده است.https://www.rudakijournal.ir/article_20170_b7a545636dbde3a0a794364791a4cd13.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Осори Рўдакїآثار رودکی15918020171FAمیرزاملااحمداستادیارJournal Article20050714Њарчанд иттилооти мувассаќе дар бораи миќдори осори Рўдакї, мазмун ва унвонњои онњо мављуд нест ва матолиби мављуд њам ѓолибан зидду наќиз аст, дар ин ки вай шоири пуркор ва пурасар будааст, шакку шубњае нест. Дар ин маќола осори Рўдакї аз назари теъдоди абёт, муњтаво, ќолаби шеърї ва... баррасї шудааст. Авфї осори Рўдакиро иборат аз сад дафтар медонад. Ба гуфтаи Њамдуллоњи Муставфї Рўдакї њафтсад њазор байт доштааст. Касоне чун Наљотї, Љомї, Хондмир ва... низ бо истинод ба шеъре аз «Саъдинома»-и Рашидии Самарќандї теъдоди ашъори Рўдакиро «сездањ рањ сад њазор» наќл карданд, ки ба назар меояд ончи Рашидї сабт карда, «сездањ рањ дањ њазор» аст ва котибони «Саъдинома» барои таъкиди бештар ё аз бетаваљљуњї вожаи «дањ»-ро ба «сад» иваз кардаанд. Аз рўйи тахмини Саид Нафисї девони Рўдакї таќрибан 110 њазор байтро дар бар мегирад, ки ин њисоб воќеї будани фарзияи «сездањ рањ дањ њазор», яъне 130 њазор байтро нишон медињад. Миќдори ашъори ба мо расида аз Рўдакї ќатъан муайян нест. Саид Нафисї дар китоби худ 832 байтро оварда ва 33 байти шабењ ба ашъори Рўдакиро ба он изофа кардааст. Дар байни ин 953 байт эњтимолан абёте вуљуд дорад, ки аз Рўдакї нест ва бино бар назари тазкиранависон ва муњаќќиќон мутааллиќ ба Ќатрони Табрезист; Аммо А.С. Барагинский муътаќид аст, ки Ќатрон ин ашъорро аз Рўдакї рўнавис карда ва дар девони худ гунљондааст. Ин назарњои мутаноќиз тањќиќи ќиёсии ашъори Рўдакї ва Ќатронро зарурї менамояд. Дар поёни маќола низ бањсе рољеъ ба ќолаб ва муњтавои ашъори Рўдакї ва низ осори мансуб ба ў матрањ шуда ва назари бархе аз муњаќќиќон дар ин бора зикр гардидааст.هرچند اطلاعات موثقی دربارۀ مقدار آثار رودکی، مضمون و عنوانهای آنها موجود نیست و مطالب موجود هم غالباً ضدونقیض است، در اینکه وی شاعری پرکار و پراثر بوده است، شک و شبههای نیست. در این مقاله آثار رودکی از نظر تعداد ابیات، محتوا، قالب شعری و... بررسی شده است. عوفی آثار رودکی را عبارت از صد دفتر میداند. به گفتۀ حمدالله مستوفی، رودکی هفتصدهزار بیت داشته است. کسانی چون نجاتی، جامی، خواندمیر و... نیز با استناد به شعری از <em>سعدینامۀ</em> رشیدی سمرقندی تعداد اشعار رودکی را «سیزده ره صد هزار» نقل کرداند که بهنظر میآید آنچه رشیدی ثبت کرده، «سیزده ره ده هزار» است و کاتبان <em>سعدینامه</em> برای تأکید بیشتر یا از بیتوجهی واژۀ ده را به صد عوض کردهاند. از روی تخمین سعید نفیسی، دیوان رودکی تقریباً ۱۱۰ هزار بیت را دربرمیگیرد که این حساب واقعی بودن فرضیۀ «سیزده ره ده هزار» یعنی ۱۳۰ هزار بیت را نشان میدهد. مقدار اشعار بهمارسیده از رودکی قطعاً معیّن نیست. سعید نفیسی در کتاب خود ۸۳۲ بیت را آورده و ۳۳ بیت شبیه به اشعار رودکی را به آن اضافه کرده است. در بین این ۹۵۳ بیت، احتمالاً ابیاتی وجود دارد که از رودکی نیست و بنابر نظر تذکرهنویسان و محققان متعلق به قطران تبریزی است؛ اما ا.س. براگینسکی معتقد است قطران این اشعار را از رودکی رونویس کرده و در دیوان خود گنجانده است. این نظرهای متناقص تحقیق قیاسی اشعار رودکی و قطران را ضروری مینماید. در پایان مقاله نیز بحثی راجع به قالب و محتوای اشعار رودکی و نیز آثار منسوب به او مطرح شده و نظر برخی از محققان در این باره ذکر گردیده است.https://www.rudakijournal.ir/article_20171_882e31a8dd5612ef0303603a1c3faea8.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Нигоње ба тасњењ ва нашри осори Рўдакїنگاهی به تصحیح و نشر اشعار رودکی18120020172FAعبدالمناننصرالدینافاستادیارJournal Article20050714Аз он љо ки нусхаи ќадимї ва муътабаре аз осор Рўдакї дар даст нест, дар љамъоварии осори ў њамвора манобеъи ќадими муштамил бар ашъори ў мисли «Луѓати фурс», «Тарљумону-л-балоѓа», «Асрору-т-тавњид», «Лубоб-л-албоб» ва... мавриди назар ва меъёри санљиш будааст. Дар ин маќола, муњимтарин нашрњои ашъори Рўдакї, ки бар асоси абёти мањфуз дар китобњои номбурда фароњам омадаанд, муаррифї шудаанд. Ин нашрњо аз љомеътарин нашрњои форсии ашъори боќимонда аз Рўдакї аст. Девони ашъори Рўдакї аввалин бор дар ќуруни понздањ ва шонздањи мелодї тадвин шуд. Пас аз тадвини ин девон шорењон ва фарњангнависон онро дар њукми сарчашма ќарор доданд ва њамин мавзўъ сабаб шуд шеъри Рўдакї бо таълифоти шоирони дигар биёмезад. Девони Рўдакї, ки дар соли 1315 њ. дар Тењрон ба табъ расид, намунаи боризе аз осори илњоќї бар девон Рўдакї аст. Аз нимаи дувуми ќарни нуздањи мелодї марњалае муњим аз матншиносии осори Рўдакї оѓоз шуд ва ба падид омадани маљмўањои мутааддиде аз осори бозмондаи Рўдакї мунљар гардид, ки бист маврид аз муњимтарин ва љомеътарини онњо дар ин маќола муаррифї шудаву мавриди бањс ќарор гирифтааст.ازآنجاکه نسخۀ قدیمی و معتبری از آثار رودکی در دست نیست، در جمعآوری آثار او همواره منابع قدیم مشتمل بر اشعار او مثل <em>لغت فرس</em>،<em> ترجمانالبلاغه</em>،<em> اسرارالتوحید</em>،<em> لبابالالباب</em> و... مورد نظر و معیار سنجش بوده است. در این مقاله، مهمترین نشرهای اشعار رودکی که براساس ابیات محفوظ در کتابهای نامبرده فراهم آمدهاند، معرفی شدهاند. این نشرها از جامعترین نشرهای فارسی اشعار باقیمانده از رودکی است. دیوان اشعار رودکی اولین بار در قرون پانزده و شانزده میلادی تدوین شد. پس از تدوین این دیوان، شارحان و فرهنگنویسان آن را در حکم سرچشمه قرار دادند و همین موضوع سبب شد شعر رودکی با تألیفات شاعران دیگر بیامیزد. <em>دیوان رودکی</em> که در سال ۱۳۱۵هـ. در تهران به طبع رسید، نمونۀ بارزی از آثار الحاقی بر دیوان رودکی است. از نیمۀ دوم قرن نوزده میلادی مرحلهای مهم از متنشناسی آثار رودکی آغاز شد و به پدید آمدن مجموعههای متعددی از آثار بازماندۀ رودکی منجر گردید که بیست مورد از مهمترین و جامعترین آنها در این مقاله معرفی شده و مورد بحث قرار گرفته است.https://www.rudakijournal.ir/article_20172_f90654f7011632c097f4bed609c869f7.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Таљаллии оёти Ќуръон дар ашъори Султони
шоиронتجلی آیات قرآن در اشعار سلطان شاعران20120820173FAفخرالدیننصیرالدینافاستادیارJournal Article20050714Таљаллии оёт ва мафоњими ќуръонї дар ашъори Рўдакї яке аз муњимтарин мавзўотест, ки то кунун чи дар Эрон ва чи дар адабиётшиносии тољик, чунонки шоиста аст, ба таври амиќу даќиќ баррасї нашудааст. Дар ин маќола кўшиш аст, намунањое аз ин мазомин дар ашъори ин шоири бузург муаррифї шавад. Бо он ки њаводиси рўзгор бахши аъзами ашъори Рўдакиро аз байн бурдааст, таљаллии мафоњиму мазомини ќуръонї дар њамин миќдори андак нишондињандаи он аст, ки вай бо Ќуръон пайваставу бисёр маънињои амиќро дар партави ояњои он ба назм кашидааст. Њамчунин танаввуъи мазомини маъхуз аз сурањои ќуръонї ин натиљаро дар пай дорад, ки Рўдакї њофизи кулли Ќуръон ва донишманди улуми ќуръонї будааст ва дар сурати пайдо шудани ашъори дигари ин шоири бузург теъдоди мазмунњои маъхуз аз каломи илоњї ва фењриствораи сурањое, ки бар Устоди шоирон илњомбахш будааст, ба дараљот хоњад афзуд.تجلی آیات و مفاهیم قرآنی در اشعار رودکی یکی از مهمترین موضوعاتی است که تاکنون، چه در ایران و چه در ادبیاتشناسی تاجیک، چنانکه شایسته است، بهطور عمیق و دقیق بررسی نشده است. در این مقاله کوشش است نمونههایی از این مضامین در اشعار این شاعر بزرگ معرفی شود. باآنکه حوادث روزگار بخش اعظم اشعار رودکی را از بین برده است، تجلی مفاهیم و مضامین قرآنی در همین مقدار اندک نشاندهندة آن است که وی با قرآن پیوسته و بسیار معنیهای عمیق را در پرتوی آیههای آن به نظم کشیده است. همچنین، تنوع مضامین مأخوذ از سورههای قرآنی این نتیجه را درپی دارد که رودکی حافظ کل قرآن و دانشمند علوم قرآنی بوده است و درصورت پیدا شدن اشعار دیگر این شاعر بزرگ تعداد مضمونهای مأخوذ و کلام الهی و فهرستوارۀ سورههایی که بر استاد شاعران الهامبخش بوده است، بهدرجات خواهد افزود.https://www.rudakijournal.ir/article_20173_f2832b9c579edcd29fb081fb4dee0406.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Аз Рўдакї то «Рўзи Рўдакї»از رودکی تا «روز رودکی»20921420177FAرسولهادیزادهاستادیارJournal Article20050715Ин маќола, ки ба муносибати чањорумин соли таљлили «Рўзи Рўдакї» ба нигориш даромадааст, таърихчаи посдошти ин шоири бузургро дар миёни ќавми тољик баррасї мекунад. Нахустин бор баъд аз нигориши китоби «Намунаи адабиёти тољик»–таълифи Садриддин Айнї буд, ки Рўдакї дар Љумњурии Тољикистон њамчун рамзи ифтихори мероси фарњангу адаб гардид ва дар авоили соли 1926 м. вазорати маорифи Љумњурии мухтори Тољикистон дар Наврўз таъсис ва таљлили «Рўзи Рўдакї»-ро эълом намуд. Интишори маќолаи муфассале дар бораи Рўдакї ва низ маљмўае ба номи «Устод Рўдакї» аз сўи Садриддин Айнї дар соли 1940 м. ба шуњрати ин шоир бузург дар байни мардуми тољик афзуд, то он љо, ки љашни 1100-солагии Рўдакї дар 14 октябри 1958 м. бо шукўњи тамом оѓоз ёфт. Њамоиши аввалини Бунёди Рўдакї 12 октябри соли 2000 м. дар Панљакент бо унвони «Ёди Рўдакї дар диёри Рўдакї» баргузор шуд ва дар он донишмандони тољик ва гурўњи муњаќќиќони эронї њузур доштанд. 22 сентябри сол 2002 м. низ дар Тољикистон таљлили нахустин Рўзи Рўдакї бо шукўњи шоиста барпо шуд ва имсол (2005) низ чањорумин солест, ки маросими таљлил аз «Рўзи Рўдакї» баргузор мешавад.این مقاله که بهمناسبت چهارمین سال تجلیل «روز رودکی» به نگارش درآمده است، تاریخچۀ پاسداشت این شاعر بزرگ را در میان قوم تاجیک بررسی میکند. نخستین بار بعد از نگارش کتاب <em>نمونۀ ادبیات تاجیک </em>تألیف صدرالدین عینی بود که رودکی در جمهوری تاجیکستان همچون رمز افتخار میراث فرهنگ و ادب گردید و در اوایل سال ۱۹۲۶م وزارت معارف جمهوری مختار تاجیکستان در نوروز تأسیس و تجلیل «روز رودکی» را اعلام نمود. انتشار مقالۀ مفصلی دربارۀ رودکی و نیز مجموعهای بهنام <em>استاد رودکی</em> از سوی صدرالدین عینی در سال ۱۹۴۰م به شهرت این شاعر بزرگ در بین مردم تاجیک افزود؛ تا آنجا که جشن ۱۱۰۰سالگی رودکی در ۱۴ اکتبر ۱۹۵۸م با شکوه تمام آغاز یافت. همایش اولین بنیاد رودکی ۱۲ اکتبر سال ۲۰۰۰م در پنجکنت باعنوان «یاد رودکی در دیار رودکی» برگزار شد و در آن دانشمندان تاجیک و گروه محققان ایرانی حضور داشتند. ۲۲ سپتامبر سال ۲۰۰۲م نیز در تاجیکستان تجلیل نخستین روز رودکی با شکوه شایسته برپا شد و امسال (۲۰۰۵) نیز چهارمین سالی است که مراسم تجلیل از «روز رودکی» برگزار میشود.https://www.rudakijournal.ir/article_20177_4deb952153ce3744d3c724aed6c09830.pdfرایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستانرودکی: پژوهش های زبانی و ادبی در آسیای مرکزی68 و 920050901Рўдакї ва Хайёмرودکی و خیام21522420178FAمحمدجعفریاحقیاستادJournal Article20050715Дар миёни сухандонон ва андешаварони эронї Хайём яке аз бузургонест, ки вуљўњи шабоњатњои мазмунї ва фикрии ўро бо Рўдакї метавон мавзўи сухан ќарор дод. Умдаи масоилу мавзўоте, ки дар шеъри Хайём матрањ аст, ба унвони усули аввалияи дастгоњи фалсафї дар андеша ва њикмати хусравонї ва фарњанги ориёї дида мешавад. Бунёд ва асоси њикмати хусравонї ва бунмояњои фалсафї шаффофтар аз њама љо дар шеъри Рўдакї табалвур ёфтааст, њамон ки дар шеъри Хайём комилан ба сурати фалсафї ва мушаххас матрањ шудааст. Дар ин маќола аносире аз ин афкори фалсафї, ки дар шеъри Рўдакї ва Хайём муштарак аст, бо зикри шоњидмсолњое аз њар ду шоир мавриди бањсу муќоиса ќарор гирифтааст. Натиљаи бањс он аст, ки Рўдакї сарсилсилаи андешавароне аз фарњанги эронист, ки дар ќаламрави шеъри форсї бо такя бар асолатњои фарњанги куњан ба љањон ва офариниш менигард ва дар пайкори бесаранљоми Ањриман ва Ањуро њамвора ањурої меандешад. Ин силсила, ки оѓозгари он Рўдакист, дар Хайём ба ављ мерасад.در میان سخندانان و اندیشهوران ایرانی، خیام یکی از بزرگانی است که وجوه شباهتهای مضمونی و فکری او را با رودکی میتوان موضوع سخن قرار داد. عمدۀ مسائل و موضوعاتی که در شعر خیام مطرح است، بهعنوان اصول اولیۀ دستگاه فلسفی در اندیشه و حکمت خسروانی و فرهنگ آریایی دیده میشود. بنیاد و اساس حکمت خسروانی و بنمایههای فلسفی، شفافتر از همه جا، در شعر رودکی تبلور یافته است؛ همان که در شعر خیام کاملاً بهصورت فلسفی و مشخص مطرح شده است. در این مقاله، عناصری از این افکار فلسفی که در شعر رودکی و خیام مشترک است، با ذکر شاهدمثالهایی از هردو شاعر موردبحث و مقایسه قرار گرفته است. نتیجۀ بحث آن است که رودکی سرسلسلۀ اندیشهورانی از فرهنگ ایرانی است که در قلمروی شعر فارسی با تکیه بر اصالتهای فرهنگی کهن به جهان و آفرینش مینگرد و در پیکار بیسرانجام اهریمن و اهورا، همواره اهورایی میاندیشد. این سلسله که آغازگر آن رودکی است، در خیام به اوج میرسد.https://www.rudakijournal.ir/article_20178_89bc58c331d7bad42203aecc7759c56f.pdf